Një takim i shumëpritur mes presidentit amerikan, Donald Trump, dhe udhëheqësit kinez, Xi Jinping, do të mbahet në Pekin më 14-15 maj, pasi Trump tha se Uashingtoni kërkoi që të shtyhej samiti, që fillimisht ishte planifikuar të mbahej në prill, për shkak të luftës me Iranin.

Samiti në Pekin vjen pasi dy udhëheqësit u takuan në Korenë e Jugut në tetor të vitit 2025 dhe vjen pas veprimeve ushtarake amerikane në Venezuelë në janar dhe luftës me Iranin, që nisi me sulmet amerikano-izraelite në fund të shkurtit. Përderisa takimi Trump-Xi pritet të përqendrohet në mospajtimet tregtare dhe ekonomike mes Pekinit dhe Uashingtonit, veprimet amerikane kundër dy partnerëve të Kinës shtojnë një sfond të ri gjeopolitik.

Për të kuptuar më mirë se si lufta në Iran do të ndikojë në samitin e ardhshëm, Radio Evropa e Lirë bisedoi me Dennis Wilder, ish-zyrtar i lartë amerikan i fokusuar në Kinë.

Wilder tani është hulumtues i lartë në Universitetin Georgetown. Më herët ai ka shërbyer si drejtor për Kinën në Këshillin e Sigurisë Kombëtare dhe si drejtor i lartë për çështje të Azisë Lindore gjatë mandatit të presidentit George W.Bush. Ai po ashtu ka shërbyer si redaktor i buletinit ditor presidencial për ish-presidentin Barack Obama dhe si zëvendësndihmës drejtor i CIA-s për Azinë Lindore dhe Paqësorin.

Radio Evropa e Lirë: Presidenti amerikan, Donald Trump, tha se do të takohet me udhëheqësin kinez, Xi Jinping, në Pekin më 14-15 maj. Ky takim vjen pas shtyrjes së samitit paraprak, që ishte paraparë të mbahej në prill, për shkak të luftës në Iran. Si e ndryshon dinamikat për diplomacinë para këtij samiti lufta që aktualisht po zhvillohet në Iran?

Dennis Wilder: Të dyja palët e kuptuan se shtyrja ishte e nevojshme. Optika e një presidenti që largohet në mes të luftës për të shkuar në Pekin – duke u pritur me ceremoni dhe një milion njerëz të mbledhur në shesh për ta përshëndetur – do të ishte një katastrofë dhe do të kishte ndikim negativ në publik.

Përderisa lufta po vazhdon, një dinamikë e ngjashme ekziston edhe për kinezët. Përshtypja ime nga bashkëbiseduesit kinezë është që ata u lehtësuan që Trump vendosi që të mos shkonte, sepse për ta, ne po godasim fort mikun e tyre në Iran. Kjo nuk është pamje e mirë as për Xi Jinpingun.

Të dyja palët vërtet duan që ky takim të mbahet dhe të dyja palët duan që pezullimi i luftës tregtare të shndërrohet në ndalim të përhershëm.

Sa i përket luftës në Iran, ajo që më ka rënë në sy nga bisedat me bashkëbiseduesit kinezë – dhe, sinqerisht më ka befasuar – është këndvështrimi i tyre miop mbi atë që po ndodh. Në vend që ta shohin Venezuelën si një përpjekje amerikane për ta trajtuar një problem rajonal me presidentin Nicolas Maduro, ata e kanë parë këtë përpjekje tonën sikurse ne ua kemi marrë Venezuelën nga duart e tyre.

Ata po ashtu e shohin presionin ndaj Panamasë [v.j. Gjykata Supreme e Panamasë vendosi në janar se kushtet e licencës së dhënë një kompanie me seli në Hong Kong për operim në dy porte strategjike në dy skajet e Kanalit të Panamasë shkelin Kushtetutën e vendit] si përpjekje të SHBA-së për t’ua marrë ndikimin në Hemisferën Perëndimore.

Në Iran, ata e shohin këtë si një sulm ndaj një partneri kinez, dhe tani e shohin presionin ndaj Kubës në një mënyrë të ngjashme. Nga këndvështrimi i tyre, aktualisht ka shumë paranojë.

Sigurisht, Strategjia e Sigurisë Kombëtare e SHBA-së i kushton më shumë rëndësi Hemisferës Perëndimore dhe ka disa amerikanë që thonë se në thelb bëhet fjalë për Kinën. Por, shumica prej nesh në fakt nuk mendojmë në atë mënyrë, kjo është çështje dytësore. Megjithatë, kjo do të jetë në mendjen e Xisë, i cili do të përpiqet të kuptojë se çfarë po bën SHBA-ja.

A është vërtetë Trump duke ndjekur një strategji shumë të zgjuar për ta nxjerrë Kinën nga Hemisfera Perëndimore dhe për të kufizuar ndikimin e saj ndërkombëtar? Mendoj se ky do të jetë elementi i ri në këtë samit, që më parë nuk e kisha marrë parasysh.

Radio Evropa e Lirë: Si mund të reflektohen disa nga këto dinamika të reja në samit? Para Venezuelës dhe Iranit, ideja ishte që ky takim do të ishte shumë i përqendruar te tregtia, te zinxhirët e furnizimit, materialet kritike dhe çështje të ngjashme. A mundet që e gjithë kjo të lërë në hije bisedimet për tregtinë?

Dennis Wilder: Trump ende po synon që të arrihet një marrëveshje e madhe me kinezët.

Unë e krahasoj luftën tregtare me dy boksierë të peshës së rëndë që hynë në ring vitin e kaluar dhe goditën njëri-tjetrin. Të dy u lënduan, por asnjëri nuk u rrëzua. Në fund të vitit, Trump vendosi që kishte dhënë mjaftueshëm goditje dhe ishte koha që të ndërpritej luftimi. Mendoj se edhe kinezët ndihen njësoj.

Në frontin tregtar, nuk mendoj se kjo do të ketë një ndikim të madh. Tashmë ekziston një marrëveshje për 500 aeroplanë Boeing që po pret nënshkrimin përfundimtar në Pekin. Marrëveshja është krejtësisht e dakorduar. Po ashtu, ka edhe eksporte amerikane të sojës drejt Kinës dhe ndoshta më shumë investime në SHBA. Kjo është diçka që sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, raportohet se po e shqyrton.

Nga ana kineze, Trump ka bërë tashmë disa nga gjërat që ata duan, si vendimi për H200 të Nvidia-s [V.j. H200 është një çip i fuqishëm i krijuar posaçërisht për të përshpejtuar trajnimin e inteligjencës artificiale gjeneruese, i cili u përball me kufizime amerikane të eksportit drejt Kinës deri sa ato u lehtësuan pjesërisht në 2026].

Pastaj lind pyetja interesante për Tajvanin. Çfarë është i gatshëm të japë Trump? Ndoshta pak në aspektin e gjuhës së përdorur për Tajvanin, duke kaluar nga deklarimi se Uashingtoni është kundër pavarësisë së Tajvanit duke mos e mbështetur atë? Mendoj se ai është i gatshëm nëse ka marrëveshje të duhur. Por, përsëri kjo po shkakton shqetësim të madh në administratën e tij dhe në Kapitol sepse ndërsa ai e sheh si thjesht semantikë, njerëzit në Tajvan nuk e shohin kështu dhe kjo do të ketë ndikim.

Nëse sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, është atje, ministri i Jashtëm kinez, Wang Yi, do të përpiqet ta testojë atë mbi prioritetet aktuale strategjike të SHBA-së. Kuba do të jetë një pyetje e madhe. A do të veprojnë Shtetet e Bashkuara ndaj Kubës? Kina ka pika të mëdha për mbledhjen e inteligjencës në Kubë, dhe aktualisht ata janë mbështetësit kryesorë të Kubës, ndërsa rusët praktikisht po tërhiqen. Nuk e di nëse do ta pyesin drejtpërdrejt, por në mënyrë të tërthortë do të duan të dinë: A është ky hapi tjetër që do të ndodhë?

Radio Evropa e Lirë: Në të kaluarën ju keni qenë pjesë e shumë prej këtyre takimeve mes udhëheqësve amerikanë dhe kinezë dhe dini se çfarë ndodh si përpara ashtu edhe pas tyre. Shtëpia e Bardhë tha se po planifikon gjithashtu të mirëpresë Xi Jinpingun në Shtetet e Bashkuara më vonë këtë vit. Nuk dihet ende kur, por a mund të jepni disa parashikime mbi atë që mund të po ndodhë nga ana e politikës amerikane midis këtij samiti të ardhshëm dhe atij të ardhshëm?

Dennis Wilder: Administrata e Trump vepron ndryshe nga administratat ku unë kam shërbyer më parë. Por mënyra e Trumpit është të vendosë dikë në krye, një të dërguar – në këtë rast, i dërguari është padyshim Scott Bessent – dhe kështu diskutimet e rëndësishme po zhvillohen mes tij dhe zëvendëskryeministrit kinez, He Lifeng.

Unë pres që midis dy samiteve ata të kenë një seri diskutimesh mbi çështjet ekonomike. Ajo që kuptoj se i ka zhgënjyer kinezët është se Rubio nuk ka treguar shumë interes për diskutime me ta, por ai është dikush që mban rolin e këshilltarit për sigurinë kombëtare dhe postin e sekretarit të Shtetit, kështu që mbi çështjet gjeostrategjike, ata do të donin të angazhoheshin me të.

Deri më tani, ai nuk duket se dëshiron të angazhohet me kinezët në këtë pikë dhe ky do të jetë një problem për ta nëse Rubio vazhdon të qëndrojë mënjanë. Kjo dërgon një mesazh te Pekini. Ai është i lidhur shumë me çështjen e Kubës dhe ata do të pyesin nëse Rubion qëndron mënjanë sepse ka plane dhe nuk dëshiron t’i diskutojë ato me kinezët.

Në administratat e mëparshme, do të kishit Departamentin e Shtetit, Pentagonin dhe të gjithë duke diskutuar se çfarë duhet bërë dhe duke dërguar propozime te Shtëpia e Bardhë, dhe pastaj njerëz si unë në Shtëpi të Bardhë i përgatisnim ato në një paketë opsionesh dhe ia paraqisnim presidentit. Në këtë administratë gjithçka ndodh në Zyrën Ovale. Kjo e bën presidentin vetë zyrë të veprimit, dhe kjo bën që gjithçka të jetë e paparashikueshme.

Radio Evropa e Lirë: A do të thotë se kjo paparashikueshmëri, së bashku me veprimin ushtarak në Iran, ofron përfitime në negociata për SHBA-në.

Dennis Wilder: Kjo i jep Trumpit njëfarë epërsie sepse ai mund të marrë vendime menjëherë, qoftë edhe gjatë fluturimit drejt Kinës.

E mbani mend që vendimi për Nvidia-n ndodhi në Busan të Koresë së Jugut, pak para se Trump dhe X të takoheshin [në tetor të vitit 2025] kur [shefi i Nvidia-s] Jensen Huang arrin të depërtojë deri te presidenti dhe ai vendos për lehtësimin e kufizimeve të eksportit.

Nuk ekziston një proces i vërtetë politik, dhe për rrjedhojë, pa një proces politik, Trump ka liri dhe fleksibilitet të madh. Siç më tha një bashkëbisedues kinez, kemi udhëheqësin më të parashikueshëm në botë që angazhohet me udhëheqësin më të paparashikueshëm në botë, dhe kjo është një lloj marrëdhënieje e çuditshme. Trump të jep përshtypjen se ka një raport të mirë me Xinë. Çfarë mendon Xi për Trumpin, nuk guxoj të hamendësoj.

Radio Evropa e Lirë: Po anasjelltas. A ka përfitime nga kjo qasje dhe lufta me Iranin që kinezët mund të kenë vërejtur dhe ndiejnë se janë në pozicion më të mirë tani?

Dennis Wilder: Në diskutimet e mia së voni me bashkëbisedues kinezë, ata theksuan faktin se ne po detyrohemi të lëvizim pajisje sepse nuk kemi mjaftueshëm. Po shfrytëzojmë dronë. Po shfrytëzojmë raketa – raketa THAAD, raketa Patriot – me një ritëm alarmues dhe ata dinë saktësisht sa mund të prodhojnë industritë tona të mbrojtjes në vit.

Ata po i numërojnë dhe po thonë: ‘Nuk do t’iu mbetet asgjë në rezervë në Azinë Lindore’, kështu që ata e shohin këtë si një përfitim shumë real për veten e tyre. Po ashtu, dhe kjo është në kontrast me atë që kam thënë më parë, ata po ashtu e shohin fokusin në Hemisferën Perëndimore si largimin e vëmendjes nga Azia Lindore.

Mendoj se nga këndvështrimi kinez, ka lajme të mira në këtë çështje, pasi Shtetet e Bashkuara mund të bllokohet në Lindjen e Mesme. Disa prej tyre tashmë po përdorin një analogji me Vietnamin dhe po e quajnë një moçal, por kjo është më shumë një shpresë për shumëkënd në anën kineze sesa domosdoshmërish realitet.

Pra, po, ata patjetër shohin disa përfitime reale nëse gjithçka zhvillohet ashtu siç do të donin. /REL