A e mbani mend se ish-presidenti i shtetit dhe ish-shefi i partisë së Vuçiçit, Tomislav Nikoliq më 2008, kishte paralajmëruar se si do të dukej Serbia kur do ta merrnin pushtetin radikalët serbë? Fatkeqësisht, kërcënimi i Nikoliqit u realizua: Serbia sot është me të vërtetë një “vrimë në qilimin e Evropës”. Historia jonë evropiane ka mbaruar, tha ish-ambasadori i Serbisë në Bjellorusi dhe Bullgari, Sreçko Gjukiq.

Deklaratat e presidentit serb, Aleksandar Vuçiq, se CIA dhe Mossad janë aktive në Iran, mund të interpretohen si një mesazh politik, vlerësoi ish-ambasadori. Diplomati serb beson se me këtë, Serbia dëmtohet dhe futet në konflikte globale.

“Serbia nuk është aktor në konfliktet e Lindjes së Mesme, dhe nuk ka interes të akuzojë dy shërbimet më të fuqishme inteligjente perëndimore… Të tilla deklarata publike mund të kuptohen si një narrativ armiqësor ndaj SHBA-së dhe Izraelit, dhe krahasimi me vitin 1953 dhe rrëzimin e kryeministrit Muhamed Mosadik në Iran është një shembull klasik propagandistik i diskutimit antiamerikan dhe antiperëndimor,” tha ambasadori Gjukiq në një intervistë për gazetën ditore “Nova” në Beograd.

Në një bisedë për RTK Live, Gjukiq shpjegon pse Serbia komplikon më tej pozicionin e saj dhe krijon konfuzion në politikën e jashtme:

“Politika agresive e jashtme të Serbisë është formuar dhe përcaktuar nga rrethanat e pafavorshme të brendshme, për të cilat, sipas regjimit në Beograd, janë përgjegjës të gjithë – nga Amerika dhe Izraeli, deri te Kroacia dhe shtetet e rajonit. Me këtë mënyrë komentimi të situatave në vendet e tjera dhe shërbimet e tyre të inteligjencës, regjimi përpiqet të tërheqë vëmendjen e publikut nga problemet e brendshme të grumbulluara. Me fjalë të tjera, regjimi kërkon një dalje dhe e gjen. Fatkeqësisht, nuk e bën këtë vetëm tani; e ka bërë edhe më parë,” tha Gjukiq për RTK Live.

Çfarë ka bërë më parë?

GJUKIQ: Ai (Vuçiq) vazhdimisht u drejtohet faktorëve të jashtëm si kryesues përgjegjës për krizën e brendshme, që tregon se nuk është në gjendje të ndjekë hapat në marrëdhëniet ndërkombëtare. Ai udhëheq një politikë të jashtme konfuzive, e cila në muajt e fundit ka pësuar një dështim total. Është e qartë se Serbia nuk është në rrugën evropiane; nuk do të pranojë se është në botën ruse; përpiqet të vendoset nën influencën kineze, dhe nuk ka arritur asgjë nga ajo që Vuçiq dëshiron më shumë: të jetë anëtari më i shquar i botës së Trump. Ajo që Vuçiq bën tani shkon kundër deklaratave se Serbia është një vend neutral, jo i anëtarësuar dhe jashtë blloqeve, si nga këndvështrimi ushtarak, ashtu edhe nga ai politik. Kjo do të thotë se presidenti i Serbisë nuk ka arritur të harmonizojë reagimet e tij me politikën e jashtme të përcaktuar dhe të qetësojë situatën. Përkundrazi, ai dramatizon dhe komenton atë që në parim nuk duhet komentuar.

Pas ndërhyrjes amerikane në Venezuelë, presidenti Vuçiq ka thirrur një mbledhje të Këshillit për Sigurinë Kombëtare, ku u diskutua për arrestimin e Nicolas Maduro. Po për këtë flisni?

GJUKIQ: Po, edhe për këtë. Zyrtarët e shtetit zakonisht nuk komentojnë publikisht veprimet e politikës së jashtme të vendeve të tjera, sidomos të shërbimeve të tyre të sigurisë, të cilat e regjistrojnë, analizojnë dhe vendosin vendin e tyre në qendër të interesit. Kjo nuk bëhet; nuk është politikë racionale. Por ne e dimë se mënyra e qeverisjes së Vuçiqit është që nga një konflikt të hidhet në tjetrin. Ai nuk zgjidh problemet; ai i krijon dhe i shumëfishon.

Gjatë kohës së presidentit Boris Tadić, Serbia e kishte vendosur politikën e jashtme mbi katër shtylla: BE, SHBA, Rusinë dhe Kinën. Presidenti Vuçiq e trashëgoi dhe vazhdoi këtë politikë. Megjithatë, thoni se Serbia nuk është në rrugën evropiane. Ku është ajo sot?

GJUKIQ: Si mund të jesh në rrugën evropiane, nëse për pesë vjet nuk është hapur asnjë kapitull negociatash me BE-në? Ministri aktual për bashkëpunimin me BE-në nuk ka qenë kurrë në Bruksel dhe nuk ka biseduar me asnjë përfaqësues të BE-së. Ky punë kryhet nga zyrtarë më të ulët dhe pjesë të administratës. Beogradi ka reduktuar marrëdhëniet me BE-në në një lloj “bankomati bruselian”. Objektivisht, Serbia është në izolim ose vetë-izolim. A e mbani mend se ish-presidenti Tomislav Nikolić, ish-shefi i partisë së Vuçiqit, në vitin 2008, tha se si do të ishte Serbia nën radikalët serbë?

RTK Live: “BE-ja është një qilim persian shumë i shtrenjtë. Vetëm ka një problem – një vrimë. Ajo vrimë është Serbia. BE-ja do ta rregullonte me një fijë ari, përndryshe qilimi i shtrenjtë nuk do të kishte vlerë,” tha Nikolić më 2008.

GJUKIQ: Po, kështu tha Nikolić. Fatkeqësisht, kërcënimi i Nikoliçit u realizua: Serbia sot është me të vërtetë një “vrimë në qilimin e Evropës”. Historia jonë evropiane ka mbaruar.

Po marrëdhëniet me Kinën?

GJUKIQ: Ato janë të ngarkuara me korrupsion të madh, huamarrje të pakufizuara dhe kredi. Kina ka blerë minierën e Borit, pastaj minierën e artë dhe minierën e bakrit. As miniera e artë e Vuçiqit nuk ka qenë fitimprurëse; gjithçka është shitur. Kinezët kanë kthyer gjithë lindjen e Serbisë në një lloj kolonie, në një provincë të tyre. Ata shkatërruan pyjet, natyrën, ekologjinë; aty bëjnë çfarë duan.

Sa i përket “stubit rus”, regjimi i Vuçiqit dhe shumica e ministrave janë padyshim pro-rusë. Po ashtu, shumica e shoqërisë serbe është pro-ruse: 80% e qytetarëve janë kundër vendosjes së sanksioneve ndaj Rusisë, sipas regjimit të Vuçiqit. Nuk është e re; ka qenë kështu që nga shkatërrimi i Jugosllavisë së Titos dhe edhe më përpara.

Që kur?

GJUKIQ: Gati i gjithë shekulli XIX, me përjashtime të vogla, Serbia ishte pro-ruse. Në shekullin XX gjithashtu, që nga viti 1903 me vrasjen e mbretit Aleksandër Obrenoviq. Vetëm gjatë dy Jugosllavive – të mbretit Aleksandër Karađorđeviç dhe të Titos, Serbia ishte pro-perëndimore. Jugosllavia e Aleksandrit ishte për shkak të pushtetit bolshevik në Moskë, dhe Jugosllavia e Titos për shkak të Rezolutës së Informbiro-së dhe konflikteve me Stalinin më 1948.

Nëse gjatë shekujve XIX dhe XX shoqëria serbe nuk arriti të integrohej në Evropë, dhe Serbia për dyqind vjet nuk arriti të hyjë në rrugën evropiane, lind pyetja nëse është e mundur që ajo ndonjëherë të bëhet pjesë e BE-së.

Kjo bëhet problem serioz edhe për vendet e rajonit, veçanërisht për ato që dëshirojnë të bëhen pjesë e BE-së. Nëse Serbia nuk do dhe nuk mund të hyjë në BE, pse Beogradi pengon rrugën evropiane të vendeve të tjera të Ballkanit Perëndimor?

GJUKIQ: Nuk jam i sigurt që Serbia ka fuqinë politike dhe ekonomike për të penguar rrugën e vendeve të tjera drejt BE-së. Nuk është çështje e dëshirës; është e qartë se ajo do ta donte, dhe kjo shpesh e tregon hapur. Si një shtet në qendër të Ballkanit Perëndimor, Serbia ndikon negativisht tek fqinjët e saj. Paraqitet si vendi më i madh i rajonit, edhe pse nuk është. Nuk është as më e madhja në Ballkanin Perëndimor, ku të gjithë jemi të vegjël dhe të ndarë, kështu që është e pavend të flitet për “të madhin”. Nëse shikoni Ballkanin dhe pjesën perëndimore të Evropës, do të shihni se Serbia është në gjysmën e dytë të listës, madje ndoshta në fundin e saj. Pra, nuk e di pse Serbia pretendon të jetë “më e madhja”. Sepse ka dyfishin e territorit të Kroacisë ose dyfishin e popullsisë? Këto janë lojëra të vogla, jo argumente serioze.

Serbia shekuj më parë ka ndryshuar kufijtë, duke u përpjekur të krijojë një shtet të madh serb. Por, ashtu si Rusia, ka problem: nuk di ku janë kufijtë e saj. Si ka mundësi?

GJUKIQ: Ky është një problem historik i Serbisë. Gjatë shekullit XIX, Serbia u ndërtua si shtet. Nga njëra anë ishte nën Perandorinë Osmane, nga ana tjetër nën Austro-Hungari. Në konfigurime të ndryshme, por kryesisht gjatë gjithë shekullit i ka pasur si qëllim dhe dëshirë të shkatërrojë njëherësh të dy perandoritë. Në të njëjtën kohë, ëndërronte për një të tretë – Perandorinë Ruse, sikur të mos kishte dallim midis tyre. Ne e dimë se si vepronte Rusia ndaj Serbisë në shekullin XIX; si vepronte Bashkimi Sovjetik ndaj Jugosllavisë në shekullin XX; dhe si ka vepruar Rusia pas rrëzimit të BS-së dhe në vitet ’90 ndaj Serbisë. Madje, marrëdhënia aktuale e Moskës ndaj Industrisë së Naftës të Serbisë dhe fakti që Rusia nuk pranoi ta shesë kompaninë serbe, por e shiti tek MOL-i hungarez, nuk ka ndikuar tek shoqëria serbe.

Pse jo?

GJUKIQ: Sepse është një problem i mentalitetit, një narrativ që riprodhohet vazhdimisht. Ky problem nuk diskutohet publikisht, nuk hapet për debat. Thjesht, marrëdhënia me Rusinë nuk vihet në dyshim. Përkundrazi, miti i “nënës Rusi” pranohet dhe transmetohet si një konstante historike, e pandryshueshme. Ne serbët duam Rusinë sepse është më e largët. Nëse do të ishte më afër, besojmë se do të ishte në gjendje të zgjidhte problemet tona. Fatkeqësisht, nuk kuptojmë se askush tjetër nuk mund t’i zgjidhë problemet tona. Duhet të veprojmë vetë.