Ministria Serbe e Punëve të Brendshme (MUP) vazhdoi të përmirësonte softuerët dhe pajisjet nga firma ruse Papilon, e cila ka qenë nën sanksione të SHBA-së dhe BE-së që nga viti 2023.

Sipas një hetimi të Radios Evropa e Lirë (REL), Serbia financoi një pjesë të këtyre pajisjeve gjatë vitit 2023 me fondet që merr nga Bashkimi Evropian.

Prandaj, Brukseli mund të kërkojë një rimbursim nga Beogradi, tha zëdhënësi i Komisionit Evropian, Guillaume Mercier, për REL.

“Nëse përcaktohet se ndonjë shpenzim nuk është kryer në përputhje me rregullat e BE-së, përfshirë ato që lidhen me sanksionet, BE do të marrë masat e duhura për të mbrojtur buxhetin e BE-së, duke përfshirë rimbursimin e fondeve aty ku është e përshtatshme”, tha Mercier.

Ministria Serbe e Punëve të Brendshme nuk iu përgjigj pyetjeve tw medias në lidhje me blerjen dhe përdorimin e kësaj teknologjie pavarësisht sanksioneve.

Çfarë dihet për bashkëpunimin midis Papilon dhe policisë serbe?

Ministria e Punëve të Brendshme serbe ka vite që po përmirëson pajisjet e kompanisë ruse të IT-së Papilon, të cilat përdoren për të verifikuar identitetet bazuar në gjurmët e gishtërinjve dhe gjurmët e pëllëmbëve, imazhet e fytyrës ose irisin e syve, sipas dokumenteve të disponueshme në portalin e prokurimit publik.

Kompania ruse Papilon, sipas të dhënave nga regjistri rus i biznesit, është e angazhuar në zhvillimin e sistemeve biometrike dhe forenzike.

Që nga viti 2023, Papilon dhe katër kompani të lidhura kanë qenë në listën amerikane të kompanive që janë gjetur të jenë “të përfshira në aktivitete që kërcënojnë sigurinë kombëtare ose interesat e politikës së jashtme të Shteteve të Bashkuara”.

Kompanitë janë gjithashtu në listën e sanksioneve të Bashkimit Evropian, pra në listën e kompanive që i nënshtrohen kufizimeve më të rrepta tregtare të BE-së.

Justifikimi për sanksionet e cituara nga BE është se kompanitë në fjalë janë “përdorues fundorë ushtarakë, pjesë e kompleksit ushtarak dhe industrial rus ose kanë lidhje tregtare ose të tjera me sektorin rus të mbrojtjes dhe sigurisë, ose e mbështesin atë ndryshe”.

Hetimi tregoi se një pjesë e pajisjeve të kompanisë ruse u blenë përmes fondeve IPA të BE-së, pra fondeve të përdorura për të zbatuar reformat në vendet kandidate të BE-së, duke i përgatitur ato për hyrjen në Bashkim Evropian.

Raporti i Ministrisë së Brendshme të Serbisë për vitin 2024 mbi aktivitetet që lidhen me zbatimin e projekteve të mbështetura nga Bashkimi thotë se një milion euro u ndanë për blerjen e pajisjeve kur “në tetor 2023, Qendra Kombëtare për Forenzikë Penale kaloi në një version të ri të AFIS (AFIS Papillon 9)”.

Qendra Kombëtare për Forenzikë Penale është pjesë e Drejtorisë së Policisë së Ministrisë së Brendshme të Serbisë, e cila kryen ekzaminime mjeko-ligjore dhe ofron prova materiale për nevojat e sistemit të procedurës penale në Serbi.

Në këtë mënyrë, ajo mori një sistem automatik shumëfunksional për identifikimin e gjurmëve të gishtërinjve, pëllëmbëve, fytyrave dhe irisit të syve, i projektuar për të menaxhuar baza të dhënash të mëdha biometrike.

Që kur ka qenë Papillon nën sanksione?

Në kohën kur u përdorën fondet IPA, kompania ruse Papillon kishte qenë në Listën e Hyrjes së Byrosë së Industrisë dhe Sigurisë (BIS) për tetë muaj, që nga 27 shkurti 2023.

Kjo listë është një listë e kompanive, organizatave dhe individëve të huaj që qeveria amerikane ka përcaktuar se janë të përfshirë në aktivitete që kërcënojnë sigurinë kombëtare ose interesat e politikës së jashtme të Shteteve të Bashkuara.

Shpjegimi i administratës amerikane për vendimin thotë se pesë kompani të lidhura me Papillon u vendosën në listë për mbështetjen e operacioneve ruse në territoret e pushtuara të Ukrainës, “të cilat përfshijnë përdorimin e teknologjisë biometrike për të shtypur rezistencën ukrainase dhe për të imponuar besnikëri midis popullsisë ukrainase në territoret e pushtuara”.

Kur u pyet se si ndodhi që pajisjet nën sanksione po bliheshin me fondet IPA, zëdhënësi i Komisionit Evropian, Guillaume Mercier, i tha REL-it se mbështetja për Serbinë ka qenë e vazhdueshme që nga viti 2011, kur kompania ruse Papillon nuk ishte në listën e sanksioneve.

Kompania ruse dhe kompanitë e saj të lidhura kanë qenë në listën e sanksioneve të BE-së që nga 18 dhjetori 2023, dy muaj pasi fondet e BE-së paguan për përmirësimin në një version më të avancuar të Sistemit AFIS Papillon në kuadër të projektit IPA.

Qëllimi i mbështetjes, siç shpjegon Mercier, ishte të sigurohej që, përmes legjislacionit dhe politikave, procedurat standarde të operimit dhe pajisjet teknologjike për hetimet penale “të jenë në përputhje me rregulloret dhe vendimet përkatëse të Prüm”.

Rregulloret e Prüm i referohen bashkëpunimit të BE-së që u lejon shteteve anëtare të shkëmbejnë automatikisht profilet e ADN-së, gjurmët e gishtërinjve dhe targat e regjistrimit të automjeteve për të luftuar terrorizmin dhe krimin e rëndë.

Qëllimi i tij është të identifikojë shpejt të dyshuarit dhe ta bëjë bashkëpunimin policor ndërkufitar më efikas.

“Që nga viti 2011, përpara se kompanitë e lartpërmendura (Papilon) të vendoseshin në listën e sanksioneve, softueri AFIS Papillon është siguruar përmes mbështetjes së BE-së për autoritetet serbe. Sistemi është përdorur dhe përmirësuar që atëherë. Produktet Papillon AFIS u vlerësuan si në përputhje me standardet në atë kohë”, thotë Guillaume Mercier.