Aktgjykimi i Gjykatës Speciale ndaj ish-krerëve të UÇK-së ka hapur një kapitull të ri debati në Kosovë, duke nxitur protesta, reagime të fuqishme politike dhe diskutime për raportet e vendit me aleatët ndërkombëtarë.

Në një intervistë ekskluzive për “Zërin”, profesori dhe analisti amerikan Alon Ben-Meir analizon zhvillimet pas aktgjykimit dhe pasojat e mundshme politike e ndërkombëtare për Kosovën.

Ben-Meir ndalet te procesi i apelimit, protestat në Kosovë dhe debatet për ndryshimin ose shfuqizimin e Ligjit për Dhomat e Specializuara. Ai flet gjithashtu për pretendimet se aktgjykimi ndaj Hashim Thaçit përbën “tradhti” nga aleatët ndërkombëtarë dhe për rrezikun që një perceptim i tillë të ndikojë në marrëdhëniet e Kosovës me Shtetet e Bashkuara.

Në këtë intervistë, Ben-Meir përgjigjet edhe nëse aktgjykimi mund të ketë ndonjë ndikim në shtetësinë dhe pozitën ndërkombëtare të Kosovës, çfarë duhet të bëjnë institucionet e vendit në këtë fazë dhe si duhet të zhvillohet përballja ligjore në procesin e apelimit.

Intervista e plotë:

Çfarë nënkupton për Kosovën dënimi i ish-krerëve të UÇK-së, të cilët më vonë udhëhoqën procesin politik të Kosovës drejt pavarësisë? A mund të ketë ky aktgjykim pasoja për shtetësinë, pozitën ndërkombëtare ose sovranitetin e Kosovës?

Ben-Meir: Nuk besoj se ky aktgjykim duhet të interpretohet si një gjykim kundër Kosovës ose shtetësisë së saj. Të akuzuarit janë shpallur fajtorë mbi bazën e përgjegjësisë individuale penale për krime të caktuara të kryera gjatë luftës dhe rolet e tyre të mëvonshme në udhëheqjen politike të Kosovës nuk e shndërrojnë çështjen e tyre individuale penale në një gjykim juridik mbi legjitimitetin e pavarësisë së Kosovës. Shtetësia dhe sovraniteti i Kosovës janë çështje të veçanta politike dhe ndërkombëtare.

Sfida më e madhe mund të jetë, rrjedhimisht, politike dhe jo juridike: parandalimi që ky aktgjykim të bëhet burim i përçarjeve të brendshme ose të përdoret ndërkombëtarisht për të shtrembëruar historinë e luftës së Kosovës për çlirim.

Si i shihni protestat që po zhvillohen në Kosovë në përgjigje të aktgjykimit? A mund të kenë këto protesta ndikim në zhvillimet politike ose institucionale në Kosovë?

Ben-Meir: Demonstratat pasqyrojnë rëndësinë e thellë emocionale që UÇK-ja dhe ish-krerët e saj vazhdojnë të kenë për shumë njerëz në Kosovë. Protesta paqësore është një e drejtë legjitime demokratike, veçanërisht kur qytetarët nuk pajtohen fuqishëm me një vendim gjyqësor.

Megjithatë, liderët politikë duhet të bëjnë dallimin ndërmjet kundërshtimit të një aktgjykimi dhe cenimit të procesit gjyqësor. Ky është një aktgjykim i shkallës së parë dhe të akuzuarit kanë të drejtë ta kundërshtojnë atë përmes procesit të apelimit. Institucionet e Kosovës duhet të respektojnë shprehjen paqësore të mospajtimit, duke u siguruar njëkohësisht që pakënaqësia politike të mos shndërrohet në presion të papërshtatshëm ndaj institucioneve, dëshmitarëve ose procedurave gjyqësore.

Disa deputetë dhe liderë politikë në Kosovë kanë paralajmëruar iniciativa të mundshme për ndryshimin e ligjit që rregullon Dhomat e Specializuara, ose edhe për shfuqizimin e Gjykatës përmes Kuvendit të Kosovës. Sa të mundshme do të ishin këta hapa nga aspekti juridik dhe politik?

Ben-Meir: Çdo përpjekje për shfuqizimin ose ndryshimin e rëndësishëm të Dhomave të Specializuara, derisa procedurat gjyqësore janë ende në zhvillim, do të ishte juridikisht dhe politikisht e ndërlikuar. Gjykata është themeluar përmes kornizës kushtetuese dhe ligjore të Kosovës, kështu që kjo nuk është thjesht çështje e sigurimit të numrit të mjaftueshëm të votave në parlament.

Udhëheqësit e Kosovës duhet të marrin parasysh me kujdes edhe pasojat më të gjera të një hapi të tillë, veçanërisht për besueshmërinë ndërkombëtare të vendit dhe marrëdhëniet e tij me Shtetet e Bashkuara dhe partnerët evropianë.

Çfarë mendoni se duhet të bëjë Kosova në këtë fazë, pas aktgjykimit të shkallës së parë?

Ben-Meir: Kosova duhet të reagojë me qetësi dhe në mënyrë institucionale. Të akuzuarit kanë në dispozicion rrugë ligjore për ta kundërshtuar aktgjykimin dhe këto procedura duhet të lejohen të funksionojnë. Në të njëjtën kohë, Kosova duhet të bëjë dallimin ndërmjet mbështetjes për të drejtën e të akuzuarve për apelim dhe shndërrimit të procedurave gjyqësore në një përballje me partnerët e saj ndërkombëtarë.

Vendi ka interesa më të mëdha strategjike për të mbrojtur: forcimin e institucioneve, avancimin e integrimit euroatlantik, sigurimin e njohjeve më të mëdha ndërkombëtare dhe ruajtjen e marrëdhënieve të forta me Shtetet e Bashkuara dhe partnerët evropianë. Kosova mund të mos pajtohet me aspekte të aktgjykimit, pa lejuar që ky mospajtim të dëmtojë objektivat strategjike afatgjata.

Disa figura në Kosovë e kanë përshkruar dënimin e Hashim Thaçit si një “tradhti” nga aleatët ndërkombëtarë të Kosovës. A mund të perceptohet ky zhvillim në këta terma dhe çfarë pasojash të mundshme mund të ketë një perceptim i tillë për marrëdhëniet e Kosovës me partnerët e saj ndërkombëtarë, veçanërisht me Shtetet e Bashkuara?

Ben-Meir: Do të isha shumë i kujdesshëm në përshkrimin e këtij aktgjykimi si një tradhti nga aleatët ndërkombëtarë të Kosovës. Zemërimi dhe zhgënjimi që ndjejnë shumë kosovarë janë të kuptueshme, veçanërisht për shkak se Hashim Thaçi dhe liderë të tjerë të UÇK-së më vonë bashkëpunuan ngushtë me qeveritë e Shteteve të Bashkuara dhe vendeve evropiane gjatë tranzicionit të Kosovës drejt pavarësisë.

Megjithatë, një aktgjykim penal nuk duhet t’u atribuohet automatikisht qeverive të Shteteve të Bashkuara ose aleatëve të tjerë të Kosovës. Shndërrimi i zhgënjimit me aktgjykimin në armiqësi më të gjerë ndaj Shteteve të Bashkuara mund të dëmtojë një nga marrëdhëniet më të rëndësishme ndërkombëtare të Kosovës. Kosova mund ta kundërshtojë aktgjykimin përmes procesit të apelimit, duke ruajtur njëkohësisht partneritetin e saj strategjik me Uashingtonin.

Si duhet të përgatitet Kosova për procesin e apelimit dhe cilat janë konsideratat kryesore juridike dhe politike që duhet të marrë parasysh gjatë kundërshtimit të aktgjykimit të shkallës së parë?

Ben-Meir: Apelimi duhet të jetë kryesisht një proces juridik i udhëhequr nga të akuzuarit dhe ekipet e tyre mbrojtëse. Detyra e tyre do të jetë të identifikojnë gabimet e pretenduara në ligj ose në vlerësimin e fakteve nga Trupi Gjykues dhe t’i kundërshtojnë ato përmes procedurave të përcaktuara nga gjykata.

Institucionet politike të Kosovës duhet të jenë të kujdesshme të mos e zëvendësojnë argumentin juridik me presion politik. Çdo kundërshtim juridik duhet të mbështetet përfundimisht në provat e administruara në proces dhe në ligjin e zbatueshëm e jo në protesta ose deklarata politike.

Ndërkohë, institucionet e Kosovës duhet të vazhdojnë të bëjnë një dallim të qartë ndërmjet procedurave kundër ish-krerëve individualë të UÇK-së dhe çështjeve më të gjera që lidhen me luftën e Kosovës për çlirim, pavarësinë dhe shtetësinë e saj.