Veprimet e fundit të administratës amerikane kundër Gjykatës Penale Ndërkombëtare (ICC) kanë nxitur diskutime edhe në Kosovë, ndonëse dy institucionet nuk kanë të njëjtin mandat e as të njëjtën bazë ligjore.

Interesimi është shtuar në një kohë kur Dhomat e Specializuara të Kosovës po afrohen drejt një prej vendimeve më të rëndësishme në historinë e tyre. Më 16 shtator pritet shpallja e aktgjykimit në procesin ndaj ish-udhëheqësve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi, transmeton lajmi.net.

Pikërisht ky moment ka shtuar pyetjet nëse politika e re amerikane ndaj disa institucioneve ndërkombëtare të drejtësisë mund të ketë pasoja edhe për Gjykatën Speciale.

Dy gjykata, dy mandate të ndryshme

Megjithëse të dyja veprojnë në Hagë, Gjykata Penale Ndërkombëtare dhe Dhomat e Specializuara janë institucione të ndara.

ICC është krijuar për të ndjekur penalisht autorët e gjenocidit, krimeve kundër njerëzimit dhe krimeve të luftës në nivel ndërkombëtar, ndërsa Gjykata Speciale është themeluar nga vetë Kosova, përmes ndryshimeve kushtetuese dhe legjislacionit të miratuar në vitin 2015. Kompetencat e saj kufizohen vetëm në pretendimet për krime të lidhura me luftën e Kosovës gjatë viteve 1998-1999.

Për këtë arsye, ekspertët juridikë vlerësojnë se çdo vendim amerikan ndaj ICC-së nuk do të prodhonte automatikisht pasoja për Dhomat e Specializuara.

Çfarë po kundërshton Uashingtoni?

Administrata amerikane e ka përqendruar kritikat te Gjykata Penale Ndërkombëtare, duke argumentuar se ajo ka zgjeruar kompetencat përtej asaj që parashikon Statuti i Romës.

Përplasja lidhet kryesisht me hetimet e ICC-së për luftën në territorin palestinez dhe me rastet që kanë përfshirë personel amerikan në Afganistan. Sipas Uashingtonit, një gjykatë ndërkombëtare nuk duhet të ketë juridiksion mbi shtetasit e vendeve që nuk e njohin autoritetin e saj.

Kundërshtarët e këtij qëndrimi thonë se SHBA-ja po dobëson mekanizmat ndërkombëtarë të përgjegjësisë penale.

Pse emri i Gjykatës Speciale po përmendet në Kosovë?

Debati është ushqyer edhe nga zhvillime që lidhen me vetë procesin gjyqësor ndaj ish-krerëve të UÇK-së.

Që nga arrestimet e vitit 2020 janë mbajtur protesta të shumta në Kosovë dhe në diasporë, ku pjesëmarrësit kanë kundërshtuar punën e Gjykatës Speciale, duke argumentuar se ajo po gjykon njëanshëm luftën e UÇK-së.

Në muajt e fundit janë shtuar edhe kërkesat drejtuar administratës amerikane për rishikimin e mbështetjes ndaj kësaj gjykate.

Mes tyre ishte edhe një apel i kryeministrit shqiptar Edi Rama drejtuar presidentit amerikan Donald Trump, ndërsa së fundmi biznesmeni shqiptaro-amerikan Harry Bajraktari i ka kërkuar sekretarit të Shtetit Marco Rubio të shqyrtojë rolin amerikan ndaj Dhomave të Specializuara.

Lidhja që ka krijuar konfuzion

Një tjetër arsye pse emri i Gjykatës Speciale është futur në këtë debat lidhet me një gjyqtar.

Francezi Nicolas Yann Guillou, i cili më parë ishte pjesë e trupit gjykues në procedurat paraprake ndaj ish-krerëve të UÇK-së, është një nga zyrtarët e Gjykatës Penale Ndërkombëtare ndaj të cilëve SHBA-ja ka ndërmarrë masa.

Megjithatë, këto masa nuk lidhen me angazhimin e tij në Dhomat e Specializuara, por me funksionin që ai ushtron në ICC.

A ka shenja se SHBA-ja do ta ndryshojë qëndrimin?

Deri tani, përgjigjja është jo.

Nuk ka asnjë deklaratë publike apo vendim zyrtar që tregon se administrata amerikane po shqyrton ndonjë masë ndaj Dhomave të Specializuara.

Edhe pse të dy institucionet ndodhen në të njëjtin qytet dhe kanë pasur gjyqtarë që kanë shërbyer në të dyja, ato funksionojnë në sisteme krejtësisht të ndryshme juridike.

Çdo ndryshim i mundshëm në politikën amerikane ndaj Gjykatës Speciale do të kërkonte një vendim të veçantë politik dhe nuk do të ishte pasojë e drejtpërdrejtë e nismës së ndërmarrë kundër Gjykatës Penale Ndërkombëtare.

Megjithatë, për shkak të rolit që SHBA-ja ka pasur në themelimin dhe mbështetjen e Dhomave të Specializuara, çdo sinjal eventual nga Uashingtoni do të kishte ndikim të konsiderueshëm në debatin politik në Kosovë, sidomos në prag të vendimit të shumëpritur në rastin ndaj ish-krerëve të UÇK-së./lajmi.net/