Gazetari i Frankfurter Allgemeine Zeitung Michael Martens, ka dhënë komentet e tij, rreth ideve të këtyre ditëve për anëtarësimin e disa vendeve në Bashkimin Evropian.

Fillimisht, Martens, e ka vlerësuar si ‘’pak të mundshme’’ anëtarësimin e Ukrainës, Moldavisë apo edhe vendeve të Ballkanit Perëndimor, duke e theksuar si të lartë ‘’rrezikun e një vetoje”.

Gazetari gjerman, ka thënë se disa shtete anëtare të BE’së, sot, s’janë të gatshëm për të pranuar anëtarë të rinj, të cilët, ‘’kanë frikë’’ se anëtarët e rinj mund të abuzojnë me veton.

‘‘Është pak e mundshme që Ukraina, Moldavia apo vendet e Ballkanit Perëndimor të lejohen të hyjnë në BE si anëtare të plota në të ardhmen e afërt. Edhe në rastin e Malit të Zi, rreziku i një vetoje është i lartë. Prandaj është e rëndësishme të fillohet që tani planifikimi për alternativa. Fatkeqësisht, debati rreth ideve alternative shpesh ndikohet nga keqkuptime ose mungesë njohurish. Një viktimë e zakonshme e këtyre keqkuptimeve është ideja e “tregut të përbashkët”. Më lejoni fillimisht të përmbledh se për çfarë bëhet fjalë. Afërsisht, kjo është situata: Disa shtete anëtare të BE-së aktualisht nuk janë të gatshme të pranojnë anëtarë të rinj me të drejtë vetoje. Ata kanë frikë se këta anëtarë të rinj mund të abuzojnë me veton për ta dobësuar BE-në nga brenda (Orbán!). Dhe një veto e vetme mund ta bllokojë zgjerimin. Por ekziston një zgjidhje e përkohshme për këtë dilemë të vetos’’, ka shkruar ai.

Martens, ka hedhur poshtë idenë e anëtarësimit të shteteve në tregun e përbashkët të BE’së, duke thënë se, edhe pse duket ide e thjeshtë, në fakt, për t’u anëtarësuar në këtë treg duhet që një shtet të ketë demokraci funksionale, si gjyqësor të pavarur e ndarje pushtetesh.

‘‘Kandidatët për anëtarësim që plotësojnë kushtet mund të pranohen në tregun e përbashkët të BE-së, me katër liritë e tij. Ashtu si Norvegjia, e cila bën pjesë në tregun e përbashkët, por jo në BE. Përveç kësaj, shteteve që kualifikohen mund t’u ofrohet anëtarësimi në zonën Shengen. Një ide e thjeshtë, dhe megjithatë ka shumë keqkuptime rreth saj. Keqkuptimi i parë: “Por kjo është vetëm një rrugë e shkurtër që autokratët të shmangin reformat dhe gjithsesi të marrin një pjesë të përfitimeve!” Gabim. Tregu i përbashkët nuk është një klub tregtie të lirë për përfitues pa detyrime. Për t’u anëtarësuar, një vend duhet të përmbushë kërkesa të rrepta politike: një demokraci funksionale, një gjyqësor të pavarur dhe një ndarje të shëndoshë të pushteteve. Për të përfituar nga avantazhet e mëdha të tregut të përbashkët, pengesat që duhen kaluar janë pothuajse të njëjta me ato për hyrjen në BE’’, ka shtuar ai, përcjell Gazeta Express.

Tutje, Martens, ka bërë dallim të qartë mes Tregut të Përbashkët, dhe, një marrëveshje të tregtie të lirë, duke përmendur rastin e BE dhe Mbretërisë së Bashkuar.

‘‘Shkurt: Pa kriteret e Kopenhagës, nuk ka treg të përbashkët. Kjo është arsyeja pse Norvegjia, si demokraci funksionale, mund të jetë pjesë e tregut të përbashkët, ndërsa Bjellorusia jo. Edhe vendet aktuale kandidate janë ende larg përmbushjes së kushteve politike për anëtarësim në tregun e përbashkët. Keqkuptimi i dytë: “Anëtarësimi në tregun e përbashkët nuk do të ndryshonte shumë, pasi kandidatët tashmë kanë marrëveshje asociimi dhe tregtie të lirë me BE-në.” Gabim. Ka dallime themelore, të mëdha dhe shumë konkrete midis një marrëveshjeje tregtie të lirë dhe një tregu të përbashkët. Marrëveshja e Tregtisë dhe Bashkëpunimit pas Brexit-it midis BE-së dhe Mbretërisë së Bashkuar përfshin kufizime të mëdha. Tregu i përbashkët ofron lëvizje të plotë të mallrave, njerëzve, shërbimeve dhe kapitalit. Një marrëveshje e tregtisë së lirë nuk e bën këtë, ose vetëm në fusha të zgjedhura dhe subjekt rinovimi. Shembull: Një MTL (Marrëveshje e Tregtisë së Lirë) nuk eliminon kontrollet me orë të gjata pritjeje për kamionët në kufij, ndryshe nga tregu i përbashkët. Këto kontrolle gjenerojnë kosto të mëdha: shoferët duhet të paguhen më gjatë, zinxhirët e ftohtë për produktet bujqësore duhet të funksionojnë më gjatë, dhe kështu rriten kostot e transportit. Kompanitë me një MTL mund të shesin produkte pa tarifa doganore, por ende përballen me kontrolle doganore, kohë pritjeje dhe probleme të mundshme në kufij. Ato gjithashtu nuk mund të hapin thjesht degë, të dërgojnë punonjës ose të ofrojnë shërbime në vendet anëtare të tregut të përbashkët. Minus i madh për të gjithë konsumatorët’’, ka shtuar ai.

Gazetari Martens, ka bërë dallimet edhe rreth idesë së Schengen’it, duke potencuar se ka dallime të mëdha mes lëvizjes pa viza, dhe anëtarësimit në Schengen.

‘’Keqkuptimi i tretë, rreth Schengen-it: “Ne tashmë kemi udhëtim pa viza drejt BE-së, kështu që anëtarësimi në Schengen nuk do të sillte shumë ndryshim.” Gabim. Udhëtimi pa viza dhe anëtarësimi në Schengen janë thelbësisht të ndryshme. Brenda Schengen-it, (si rregull) nuk ka kontrolle sistematike të personave në kufij. Kufijtë pothuajse nuk vërehen. Udhëtimi brenda Schengen-it i ngjan udhëtimit brenda një shteti të vetëm. Nuk e ndien kufirin mes Berlinit dhe Brandenburgut apo mes Danimarkës dhe Gjermanisë. Por e ndien shumë kur kalon nga Serbia në Bosnje, Bosnja në Kroaci, Moldavia në Rumani ose Ukraina në Poloni. Kontrollet e pasaportave marrin kohë, mund të jenë bezdisëse dhe madje burim fërkimi dhe pasigurie. Në Schengen, e gjithë kjo zhduket’’, ka shkruar ai.

Pjesë e analizës së Martens:

Duke pasur parasysh kundërshtimin (jo vetëm në Berlin dhe Paris) ndaj pranimit të shteteve të tjera me të drejtë vetoje në BE, është e diskutueshme nëse BE-ja do të jetë në gjendje të pranojë anëtarë të rinj me të drejta të plota së shpejti. Por kjo nuk është arsye për të mos bërë asgjë për ta forcuar Evropën.

Mal i Zi mund të bëhet vendi i parë kandidat për të cilin marrëveshje institucionale nën pragun e anëtarësimit të plotë do të bëhen konkrete – pra nëse, deri në vitet 2028/30, bëhet e qartë se premtimi për anëtarësim të plotë politik nuk mbështetet në disa kryeqytete evropiane.

Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy kërkon një datë fikse dhe detyruese për anëtarësimin e vendit të tij në BE. Por procesi nuk funksionon kështu – as për Ukrainën, e cila shihet si shumë më e rëndësishme për BE-në sesa të gjitha shtetet e Ballkanit Perëndimor së bashku.

As Komisioni Evropian dhe as shtetet anëtare (ku nevojitet unanimitet për këtë) nuk mund të garantojnë një datë detyruese anëtarësimi. Këtu hyjnë në lojë ide si ofrimi për Ukrainën, nëse i plotëson kriteret, i anëtarësimit në tregun e përbashkët, siç u shpjegua më sipër.

Anëtarët e rinj të tregut të përbashkët nuk do ta ngarkonin BE-në me lojtarë të rinj që kanë të drejtë vetoje, megjithatë kjo do të ishte ekonomikisht dhe gjeopolitikisht e dobishme për të dyja palët.

Por përsëri: Kushdo që beson se procesi aktual i zgjerimit të BE-së funksionon shumë mirë, nuk duhet të merret me ide të tilla. Vazhdoni përpara. Por mos u ankoni më vonë në vendin e përplasjes se nuk e dinit çfarë po vinte.