Institucioni i Avokatit të Popullit të Kosovës ka reaguar ndaj deklaratës së Dhomave të Specializuara të Kosovës, të publikuar më 13 tetor 2026, lidhur me ftesën për pjesëmarrje në një tryezë të rrumbullakët, duke riafirmuar se mandati i tij kushtetues për mbrojtjen dhe promovimin e të drejtave të njeriut nuk përjashtohet nga ekzistenca e Zyrës së Avokatit të Popullit në Hagë.

Në një sqarim publik, Avokati i Popullit ka bërë të ditur se në të njëjtën ditë kur Dhomat e Specializuara publikuan deklaratën e tyre, ato pranuan edhe përgjigjen zyrtare të këtij institucioni, drejtuar kryetares së Dhomave të Specializuara, Ekaterina Trendafilova.

Në këtë letër, sipas Avokatit të Popullit, janë paraqitur argumentet juridike lidhur me mandatin dhe kompetencat e institucionit, si dhe interpretimi i tij për përgjegjësinë e mekanizmave të ndryshëm që merren me mbrojtjen e të drejtave të njeriut.

Avokati i Popullit ka theksuar se institucioni është themeluar me Kushtetutën e Republikës së Kosovës dhe ka mandat të përgjithshëm për mbrojtjen dhe promovimin e të drejtave dhe lirive themelore të njeriut. Sipas tij, ky mandat duhet të vlerësohet në përputhje me Kushtetutën dhe instrumentet ndërkombëtare për të drejtat e njeriut, të cilat janë pjesë e rendit kushtetues të vendit.

Dallimi mes përgjegjësisë ekskluzive dhe kompetencës ekskluzive

Një nga çështjet kryesore që Avokati i Popullit ka ngritur në përgjigjen e tij lidhet me dallimin juridik ndërmjet termave “përgjegjësi ekskluzive” dhe “kompetencë ekskluzive”.

Sipas këtij institucioni, fakti që Zyrës së Avokatit të Popullit në Hagë i është caktuar një përgjegjësi e veçantë në kuadër të kornizës përkatëse kushtetuese dhe ligjore, nuk nënkupton automatikisht se institucionet e tjera me mandat kushtetues për mbrojtjen e të drejtave të njeriut përjashtohen nga ushtrimi i funksioneve të tyre.

Në sqarimin e tij, Avokati i Popullit argumenton se përgjegjësia ekskluzive nënkupton detyrimin e posaçëm të një institucioni për të përmbushur një funksion të caktuar, ndërsa kompetenca ekskluzive nënkupton autorizimin ligjor për të vepruar duke përjashtuar institucionet e tjera.

“Ekzistenca e përgjegjësisë ekskluzive nuk mund të merret, në vetvete, si dëshmi e ekzistencës së kompetencës ekskluzive”, thuhet në argumentimin juridik të paraqitur nga institucioni.

Për këtë arsye, Avokati i Popullit vlerëson se çdo pretendim se korniza kushtetuese ose ligjore ia përjashton atij kompetencën për t’u angazhuar në çështje që lidhen me Dhomat e Specializuara duhet të mbështetet në dispozita konkrete ligjore dhe në interpretimin e tyre, e jo vetëm në përdorimin e termit “përgjegjësi ekskluzive”.

Shqetësime për ushtrimin e mandatit në Hagë

Në përgjigjen drejtuar kryetares së Dhomave të Specializuara, Avokati i Popullit ka ngritur gjithashtu shqetësimin se, sipas vlerësimit të tij, Zyra e Avokatit të Popullit në Hagë deri më tani nuk e ka ushtruar në praktikë funksionin e saj monitorues për t’iu përgjigjur shqetësimeve lidhur me të drejtat e njeriut të personave që janë subjekt i procedurave gjyqësore para Dhomave të Specializuara.

Sipas institucionit, kjo situatë ngre pikëpyetje legjitime lidhur me përmbushjen praktike të përgjegjësisë së caktuar këtij mekanizmi.

Avokati i Popullit vlerëson se do të ishte e vështirë të arsyetohej një interpretim sipas të cilit ekzistenca e një zyre të veçantë, pa ushtrimin efektiv të mandatit të saj, do ta pengonte automatikisht një institucion tjetër të themeluar me Kushtetutë që të kryente monitorimin e të drejtave të njeriut brenda kompetencave të veta ligjore.

Megjithatë, institucioni ka sqaruar se ky qëndrim nuk nënkupton se mandati i Avokatit të Popullit të Kosovës duhet të mbizotërojë apo t’i zëvendësojë përgjegjësitë e veçanta të Zyrës së Avokatit të Popullit në Hagë.

Përkundrazi, sipas tij, të dy mekanizmat mund të kenë mandate plotësuese, ndërsa ekzistenca e zyrës në Hagë nuk e shuan vetvetiu mandatin e përgjithshëm kushtetues të institucionit në Kosovë.

Avokati i Popullit ka theksuar se përfshirja e më shumë institucioneve në mbrojtjen e të drejtave të njeriut mund të kontribuojë në ruajtjen e vlerave evropiane dhe të pluralizmit si parim themelor i një shoqërie demokratike.

Avokati i Popullit thotë se ka ngritur shqetësime që nga viti 2021

Në reagimin e tij, institucioni ka rikujtuar se që nga viti 2021 ka ngritur vazhdimisht shqetësime pranë Dhomave të Specializuara të Kosovës, përfshirë edhe përmes korrespondencës zyrtare të mëvonshme.

Sipas Avokatit të Popullit, ndaj kësaj korrespondence nuk është dhënë përgjigje.

Institucioni vlerëson se mungesa e vazhdueshme e përgjigjeve ngre shqetësime serioze për transparencën dhe mund të krijojë perceptimin se informacioni po mbahet i fshehtë.

Në këtë kontekst, Avokati i Popullit ka theksuar se ngritja e shqetësimeve dhe dhënia e rekomandimeve janë pjesë e mandatit të tij ligjor, të përcaktuar me Ligjin nr. 05/L-019 për Avokatin e Popullit.

Ky mandat përfshin edhe nxjerrjen e rekomandimeve të përgjithshme lidhur me funksionimin e sistemit gjyqësor, me synim përmirësimin e praktikave institucionale dhe rritjen e besimit të publikut në administrimin e drejtësisë.

Sipas institucionit, rekomandimet e tilla nuk synojnë të cenojnë pavarësinë e gjyqësorit, por të kontribuojnë në funksionimin më të mirë të sistemit të drejtësisë.

“Pavarësia gjyqësore nuk mund të shërbejë si arsyetim për mungesën e transparencës ose të llogaridhënies institucionale”, thuhet në qëndrimin e Avokatit të Popullit.

Kritikon kufizimin e mandatit përmes deklaratave publike

Në fund të reagimit, Institucioni i Avokatit të Popullit e ka cilësuar çështjen si të rëndësishme për funksionimin e institucioneve të pavarura dhe për kontrollin demokratik.

Sipas qëndrimit të tij, deklaratat publike që vendosin kufizime mbi mandatin e një autoriteti kushtetues, pa argumentim të mjaftueshëm juridik, mund të cenojnë rolin dhe peshën e një institucioni të pavarur.

Avokati i Popullit ka shprehur shqetësimin se qëndrimet e tilla mund të shfaqin prirje për refuzimin e kontrollit demokratik, kritikës konstruktive dhe debatit publik.

Përmes këtij reagimi, institucioni ka riafirmuar se do të vazhdojë të mbështetet në mandatin e tij kushtetues dhe ligjor për mbrojtjen dhe promovimin e të drejtave të njeriut, duke kërkuar që kompetencat e tij të vlerësohen mbi bazën e dispozitave konkrete juridike.

Thelbi i qëndrimit të Avokatit të Popullit është se caktimi i një mekanizmi të veçantë në Hagë nuk e përjashton automatikisht mandatin kushtetues të institucionit në Kosovë. Ky është interpretimi juridik i paraqitur nga Avokati i Popullit në përgjigjen e tij ndaj Dhomave të Specializuara. /Lajmi.net/