Për herë të parë në historinë fiskale të vendit, zëri i investimeve kapitale në Projektbuxhetin e Republikës së Kosovës për vitin 2027 ka kaluar shifrën prej 1 miliard eurosh (saktësisht 1,070,497,643 euro).

Nga kjo shumë masive, Ministria e Infrastrukturës dhe Transportit menaxhon 255,747,237 euro, duke u përqendruar te rehabilitimi i rrugëve nacionale, autostradat dhe projektet e bashkëfinancimit me komunat, ndërkohë që sfidë mbetet ekzekutimi efikas i mjeteve dhe zbatimi i afateve ligjore të prokurimit, transmeton lajmi.net.

Anipse buxheti parashihet të jetë më i madh në infrastrukturë, pak shpresë ka që të përfundojnë rrugët më të përfolura e aq më pak autostrada Prishtinë- Gjilan.

Pasqyra Financiare: Milionat për Rrugët Kryesore dhe Infrastrukturën

Ndarjet buxhetore për vitin 2027 dëshmojnë një orientim të qartë drejt përmirësimit të rrjetit rrugor dhe transportit. Vlera e përgjithshme e buxhetit të konsoliduar të Kosovës për këtë vit kap shifrën prej 4,256,701,380 euro. Sektori i infrastrukturës rrugore dhe transportit përbën bërthamën e investimeve kapitale qendrore, të ndara në disa nënprogramme kryesore:

• Infrastruktura Rrugore (Nënprogrami 41500): Alokimi total arrin në 217,696,607 euro, duke përfshirë grantet qeveritare dhe huamarrjet e jashtme.

• Departamenti i Transportit të Përgjithshëm (Nënprogrami 45900): Ka në dispozicion 11,259,686 euro, me theks te modernizimi i transportit hekurudhor dhe mbështetja nga huamarrjet e jashtme.

• Menaxhimi i Rrugëve (Nënprogrami 49600): Për operativën dhe mirëmbajtjen e rregullt janë ndarë 3,300,000 euro në investime kapitale.

Projektet e Reja dhe Të Vazhdueshmet: Dallimet në Terren

Analiza e dokumentit buxhetor tregon një ndarje të qartë mes projekteve ekzistuese që vazhdojnë financimin dhe nismave të reja që mund të aktivizohen gjatë vitit:

1. Projektet e Vazhdueshme (Rehabilitimi dhe Autostradat): Pjesa dërrmuese e fondeve shkon për obligimet ekzistuese dhe projektet e hapura ndër vite. Për Rehabilitimin e Rrugëve (kodi 41800) janë ndarë 120,592,859 euro, duke e bërë këtë linjë zërin më të rëndësishëm financiar. Ndërkaq, Ndërtimi i Autostradave (kodi 42200) përfshin shumën prej 27,000,000 euro për vazhdimin e punimeve në korridoret e mëdha.

2. Krijimi i Projekteve të Reja përmes Mekanizmave Ligjorë: Sipas dispozitave të ligjit të buxhetit, qeveria ka lënë hapësirë për projekte të reja. Përmes programit të bashkëfinancimit me komunat (kodi 10041) me vlerë prej 33,446,987 euro, si dhe përmes linjave të rrugëve nacionale dhe rajonale, mund të shtohen projekte të reja kapitale me vendim të Qeverisë dhe marrëveshje mes ministrisë dhe kryetarëve të komunave.

3. Projektet pa Alokim Financiar për 2027: Në strukturat e planifikimit shumëvjeçar ekzistojnë projekte strategjike dhe studime fizibiliteti që figurojnë në letër, por për vitin fiskal 2027 nuk kanë të ndara mjete direkte (vlera zero), duke mbetur në pritje të sigurimit të granteve ndërkombëtare, huamarrjeve të reja apo rishikimeve buxhetore.

Kush fiton më shumë nga komunat dhe rajonet?

Pushteti lokal përfiton mbështetje përmes fondit prej mbi 908 milionë eurosh për komunat, ku përfshihen grantet e përgjithshme dhe specifike. Rajonet përfitojnë drejtpërdrejt nga projektet e bashkëfinancimit ndërmjet nivelit qendror dhe atij lokal, ku shuma prej 33.4 milionë eurosh është parashikuar për projekte lokale me interes rajonal. Komunat më të mëdha dhe ato që kanë lidhur marrëveshje bilaterale për rrugët rajonale dhe nacionale përfitojnë alokimet më të larta për investime në infrastrukturën komunale.

10 projektet dhe linjat më të shtrenjta infrastrukturore për vitin 2027

1. Rehabilitimi i Rrugëve Nacionale dhe Rajonale (Kodi 41800) Ky projekt zë vendin e parë për nga pesha financiare me një alokim buxhetor prej 120,592,859 eurosh për vitin 2027. Mjetet sigurohen nga grantet qeveritare dhe huamarrjet e jashtme, duke synuar mirëmbajtjen, rikonstruktimin dhe përmirësimin e rrjetit ekzistues rrugor në vend.

2. Programi i Bashkëfinancimit me Kuvendet Komunale (Kodi 10041 / 42100) Me një vlerë prej 33,446,987 eurosh, kjo linjë buxhetore e financuar nga buxheti i konsoliduar u dedikohet projekteve të përbashkëta mes nivelit qendror dhe pushtetit lokal për investime me interes rajonal.

3. Ndërtimi i Autostradave (Kodi 42200) Për vazhdimin e punimeve në korridoret e mëdha autostradale të vendit janë ndarë fiks 27,000,000 euro nga buxheti i konsoliduar, duke përbërë investimin e tretë më të lartë në këtë sektor.

4. Ndërtimet e Reja të Rrugëve (Kodi 42100) Për hapjen dhe asfaltimin e segmenteve të reja rrugore janë parashikuar 25,453,052 euro nga buxheti i konsoliduar, me fokus në zgjerimin e rrjetit të komunikacionit.

5. Departamenti i Transportit të Përgjithshëm (Nënprogrami 45900) Ky nënprogram kap vlerën e 11,259,686 eurove, të financuara kryesisht përmes huamarrjeve të jashtme dhe granteve, duke u orientuar drejt modernizimit të sektorit të transportit.

6. Menaxhimi i Rrugëve – Investime Kapitale (Nënprogrami 49600) Për operativën dhe ndërhyrjet kapitale të menaxhimit rrugor janë alokuar 3,300,000 euro përmes granteve qeveritare.

7. Ndërtimi i Urave (Kodi 41700) Për ndërtimin dhe sanimin e urave në akset rrugore të vendit është ndarë shuma prej 2,107,638 eurosh nga buxheti i konsoliduar.

8. Asfaltimi i Rrugëve Lokale dhe Ndërlidhëse Komunale Këto projekte financohen me shuma të ndryshueshme brenda grantit të përgjithshëm komunal, duke kombinuar të hyrat vetanake të komunave me grantet qeveritare për përmirësimin e infrastrukturës lokale.

9. Studimet e Fizibilitetit dhe Linjat Hekurudhore Rajonale Të integruara në fondet zhvillimore, këto projekte mbështeten kryesisht përmes donacioneve dhe huamarrjeve ndërkombëtare, duke mbuluar fazat përgatitore dhe modernizimin e transportit hekurudhor.

10. Projekte Kapitale Mbështetëse për Infrastrukturën Publike Këto linja mbulohen nga buxheti qendror dhe aktivizohen në varësi të rishikimeve buxhetore për të mbuluar nevojat shtesë apo urgjente në infrastrukturën publike gjatë vitit.

Sfidat e zbatimit dhe disiplina fiskale

Megjithëse shifrat flasin për një buxhet rekord, zbatueshmëria e tij mbetet në pikëpyetje për shkak të barrierave burokratike dhe procedurale.

Për të shmangur dështimin e ekzekutimit të mjeteve, Ligji i Buxhetit për vitin 2027 ka vendosur një masë të rreptë përmes Nenit 11, paragrafi 5, i cili ndalon shpalljen e çfarëdo tenderi të ri për projekte kapitale pas datës 31 tetor 2027, përveç nëse ato janë të planifikuar shprehimisht në tabelat shumëvjeçare.

Sfidat mbeten proceset e ngadalësuara të shpronësimeve pronësore dhe ankesat në prokurim, të cilat çdo vit rrezikojnë të lënë miliona euro të pashpenzuara në arkën e shtetit./lajmi.net/