Robin Brooks, ish-diplomate amerikane në Ballkan, vlerëson se institucionet e Kosovës po funksionojnë dhe zgjedhjet e fundit kanë krijuar një shumicë parlamentare që mbështet stabilitetin e brendshëm.

Ajo thekson rëndësinë e njohjes së sovranitetit të Kosovës nga Serbia për përmirësimin e marrëdhënieve dhe zhvillimin e demokracisë shumetnike.

Në një intervistë për Radio Kosovën, Brooks theksoi se dialogu i lehtësuar nga BE-ja ka mbajtur palët të angazhuara, por burokracia ka penguar zgjidhje kreative dhe sugjeron që njohja e Kosovës nga vendet e mbetura të BE-së do të fuqizonte pozicionin e saj negociator.

Radio Kosova: Si i vlerësoni zhvillimet e fundit politike në Kosovë dhe çfarë sinjali japin ato, do të thosha, për stabilitetin e brendshëm të vendit?

Robin Brooks: Këto zhvillime tregojnë se institucionet po funksionojnë dhe kjo është pikërisht ajo që duhet të ndodhë. Mendoj se në të gjithë Evropën, veçanërisht në Evropën Lindore, por në fakt në të gjithë kontinentin kohët e fundit, po shohim një fenomen ku votuesit janë të polarizuar, çështjet janë të debatueshme dhe parti të reja po shfaqen për të përfaqësuar interesat shumë të ndryshme të popullsisë. Kjo po çon në një vështirësi në gjithë kontinentin që një parti e vetme të sigurojë shumicën apo të formojë qeverinë. E njëjta gjë po ndodh edhe në Kosovë, por ajo që kemi në Kosovë është funksionimi i institucioneve. Zgjedhjet e reja prodhuan një shumicë në parlament dhe tani Gjykata Kushtetuese ka marrë këtë vendim. Mendoj se institucionet do ta ndjekin ligjin në këtë pikë.

Por deri në çfarë mase mendoni se dinamika e brendshme politike po ndikon sot në vendimmarrjen e politikës së jashtme të Kosovës?

Robin Brooks: Nuk e di nëse jam vërtet e kualifikuar për t’iu përgjigjur kësaj pyetjeje, por mendoj se politika e brendshme dhe ajo e jashtme janë të lidhura në shumë mënyra. Stabiliteti, siguria dhe prosperiteti i Kosovës do të varen nga fakti që vendi të njihet, të ketë sovranitet dhe të luajë një rol pozitiv si në zhvillimet rajonale ashtu edhe në ato globale. Dhe kjo është gjëja më e rëndësishme që udhëheqësit duhet ta kenë parasysh.

Zonja Brooks, do të thosha që Kosova problemet kryesore i ka me Serbinë, sepse nuk kemi marrëdhënie të rregullta fqinjësore si me vendet e tjera, për shkak të së kaluarës sonë. Pra, si do të përshkruanit gjendjen aktuale të marrëdhënieve Kosovë-Serbi, duke e parë atë jo vetëm në kontekst rajonal, por edhe në kontekst global?

Robin Brooks: Nuk shoh shumë ndryshime gjatë 25 vjetëve të fundit në gjendjen e marrëdhënieve Kosovë-Serbi. Mendoj se një hap i rëndësishëm përpara do të jetë kur Serbia ta njohë sovranitetin e Kosovës, dhe Kosova të ketë fuqinë të ndjekë kushtetutën dhe ligjin e vet, duke vazhduar zhvillimin e një demokracie të qëndrueshme dhe shumetnike.

Dhe çfarë mendoni se është pengesa kryesore që ndalon normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet dy palëve? Dua të them, mes Kosovës dhe Serbisë. A ka vullnet për të zgjidhur këto çështje?

Robin Brooks: Të dyja palët kanë treguar vullnet për t’u ulur në tryezë në mënyrë të përsëritur gjatë një periudhe disa dekadash. Dhe mendoj se kjo tregon se vullneti ekziston. Ka një numër çështjesh të kontestuara ku të dyja palët duhet të gjejnë kompromis. Dhe ai kompromis duhet të jetë në përputhje si me faktet në terren, ashtu edhe me kushtetutën dhe ligjin e Kosovës. Do të thosha se në periudha të ndryshme ka pasur mungesë vullneti, veçanërisht nga njëra palë për të bërë kompromis.

Ju përmendët njërën palë. Nga cila palë?

Robin Brooks: Serbia ende nuk ka treguar se është e gatshme të njohë Kosovën si një vend sovran dhe kjo e bënë të vështirë për Kosovën që të ulet në tryezë me një pozicion të ligjshëm.

Dhe pse mendoni se Serbia po tregon këtë mungesë vullneti për të njohur Kosovën si një shtet sovran?

Robin Brooks: Epo, dua të them, historia është një arsye dhe tranzaksionalizmi gjeostrategjik është një tjetër.

Duke pasur parasysh marrëdhëniet me Rusinë?

Robin Brooks: Me Rusinë, Shtetet e Bashkuara, Evropën, Kinën – të gjitha marrëdhëniet që Serbia duhet t’i balancojë – Qeveria e Serbisë ka treguar se do të bëjë kompromis të logjikshëm dhe të arsyeshëm kur të marrë diçka në këmbim.

Tensionet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, i shihni ato si një model afatgjatë në këtë rast, apo përfaqësojnë një fazë të re në marrëdhëniet midis dy vendeve?

Robin Brooks: E di që këto tensione kanë qenë të gjata dhe të vazhdueshme.

Si e vlerësoni deri tani dialogun e lehtësuar nga BE-ja? A besoni se BE-ja ka arritur rezultate të duhura? Sepse për më shumë se një dekadë kemi pasur një status quo të vazhdueshëm në këto bisedime ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, me BE-në si fasilitator.

Robin Brooks: Mendoj se dialogu i lehtësuar nga BE-ja ka mbajtur të dyja palët të angazhuara dhe ka burokratizuar tensionet në një mënyrë që e bën të mundur shmangien e shpejtë të dhunës kur ka mosmarrëveshje. Në të njëjtën kohë, dialogu i lehtësuar nga BE-ja është bërë kaq burokratik saqë është e vështirë të gjenden zgjidhje kreative për problemet. Dhe fakti që në të dyja vendet, si shoqëria civile ashtu edhe qeveria kanë evoluar me kohën, do të thotë që palët nuk ndihen më pronarët e të njëjtës marrëveshjeje të Brukselit si dikur, dhe kjo e bën të vështirë të vazhdohet mbi bazën e kritereve origjinale. Prandaj mendoj se ka ardhur koha të jemi më fleksibël dhe krijues.

Nga pikëpamja juaj, çfarë mendoni se duhet të ndryshojë që procesi i dialogut të bëhet më efektiv?

Robin Brooks: Unë besoj se nëse pesë vendet e BE-së që nuk e kanë njohur ende Kosovën do ta njihnin sovranitetin e vendit, kjo do të bënte një ndryshim të madh në fuqinë negociuese të Kosovës në tryezë, dhe gjithashtu në gatishmërinë e BE-së për të qenë më fleksibël.

Por a mendoni se BE-ja duhet të ushtrojë më shumë presion ndaj Serbisë në këto çështje, sepse Serbia deri tani ka luajtur, do të thosha, me dy karta: nga njëra anë dëshiron të bëhet pjesë e BE-së, por nga ana tjetër dëshiron të ruajë marrëdhënie të ngushta me Rusinë?

Robin Brooks: Brenda dialogut, BE-ja është një ndërmjetës, dhe roli i një ndërmjetësi nuk është kurrë të ushtrojë presion, por të përpiqet të sjellë të dyja palët drejt një marrëveshjeje. Pyetja juaj tjetër mbi procesin e anëtarësimit në BE, mendoj se është e vlefshme, dhe Bashkimi Evropian absolutisht duhet t’i kërkojë Serbisë të përmbushë standardet që Serbia i pranoi kur aplikoi për anëtarësim, dhe njëkohësisht ta ndihmojë, të asistojë dhe të kërkojë që Serbia të përmbushë acquis-in në kohë. Që Serbia të përmbushë acquis-in në kohë, kjo do të jetë e mirë për popullin e Serbisë. Procesi i anëtarësimit në BE ka qenë i dobishëm sepse reformat janë reforma demokratike që përmirësojnë sundimin e ligjit dhe gjithashtu ekonominë në Serbi.

Në fakt, unë nënkuptova që presioni ndaj Serbisë të ushtrohej më shumë, të paktën jo për të njohur Kosovën si shtet, por të paktën për të normalizuar marrëdhëniet ndërmjet dy vendeve.

Robin Brooks: Po, mirë, kjo është një pjesë, një nga 35 kapitujt që Serbia duhet të përmbushë. Mendoj se nëse Serbia do të ishte serioze për anëtarësimin e saj në BE, do t’i përmbushte atë dhe të gjithë kapitujt e tjerë në mënyrë të shpejtë dhe efikase.

A mendoni se Shtetet e Bashkuara duhet të jenë më të vendosura ose të avancojnë më shumë procesin e dialogut Kosovë – Serbi, për të qenë më të përfshira?

Robin Brooks: Herë pas here, Shtetet e Bashkuara kanë luajtur një rol mjaft aktiv në mbështetje të dialogut të udhëhequr nga BE-ja. Por përsëri, dialogu i udhëhequr nga BE-ja është, me përkufizim, nën drejtimin e BE-së, dhe Shtetet e Bashkuara mund vetëm ta mbështesin atë. Historikisht, përmes USAID-it dhe projekteve të tjera të financuara nga qeveria dhe shoqëria civile, kemi mbështetur zhvillimin demokratik të të dy vendeve dhe gjithashtu marrëdhëniet midis shoqërive civile dhe qeverive të tyre. Mendoj se ky është një rol shumë i rëndësishëm që mund të vazhdojmë ta luajmë. Fatkeqësisht, Shtetet e Bashkuara e kanë mbyllur Agjencinë për Zhvillim Ndërkombëtar, dhe kështu këto programe nuk po zhvillohen më.

Në Kosovë përmendet, e shohim si një rrezik, do të thosha, që ndoshta administrata e Trumpit mund të tërheqë forcat, forcat e NATO-s nga Kosova, forcat amerikane të NATO-s që janë pjesë e KFOR-it në Kosovë. A e shihni këtë mundësi të ndodhë? A mund të ndodhë?

Robin Brooks: Sigurisht, gjithçka është e mundur. Kam parë që një numër anëtarësh të Kongresit amerikan i shkruan presidentit duke e nxitur që të mos marrë një vendim të tillë dhe duke kërkuar nga administrata që të mos e marrë atë vendim. Ata paraqitën një sërë argumentesh shumë të forta në favor të pranisë së vazhdueshme të forcave amerikane në Kosovë dhe në favor të pranisë së vazhdueshme të KFOR-it si forcë, veçanërisht duke pasur parasysh një kombinim të ndikimeve të huaja dhe faktorëve të tjerë destabilizues lokalë në gjithë rajonin e Ballkanit. Sa i përket çështjes së KFOR-it, do të shtoja vetëm se Shtetet e Bashkuara të Amerikës nuk kanë marrë asnjë vendim formal lidhur me kontributin e trupave të tyre në KFOR, dhe çdo diskutim për një mundësi të tillë është pjesë e një rishikimi më të gjerë të pranisë ushtarake amerikane në Evropë. Pra, kjo tërheqje mund të mos ndodhë fare. Nëse do të ndodhte, arsyetimi (i pabazë) ka gjasë të ishte se “konflikti Serbi-Kosovë” është një nga tetë konfliktet globale që administrata Trump pretendon se i ka zgjidhur, duke i bërë paqeruajtësit amerikanë “të panevojshëm”. Për më tepër, çdo tërheqje e tillë do të mbështetej në nevojën e pretenduar për më shumë “ndarje të barrës” nga aleatët evropianë të NATO-s për çështjet e sigurisë brenda Evropës. Megjithatë, sipas mendimit tim — i cili ndahet edhe nga shumë ekspertë amerikanë për Ballkanin Perëndimor, si dhe nga grupi dypartiak i kongresmenëve që përmenda në intervistë — një tërheqje e SHBA-së nga KFOR-i do të ishte gabim për dy arsye. Së pari, historia e fundit e incidenteve të dhunshme (sulmi në Banjskë, për të cilin më pyetët) tregon se ende nevojitet një prani e mjaftueshme e KFOR-it për të garantuar një mjedis të sigurt dhe të qëndrueshëm. Siç përmenda, KFOR-i mbetet edhe forcë rezervë për EUFOR Althea, e cila gjithashtu kërkon personel të mjaftueshëm. Së dyti, pjesëmarrja e SHBA-së në KFOR mundëson trajnime të përbashkëta të vazhdueshme dhe ndërveprueshmëri të ardhshme, koordinim logjistik dhe shkëmbim të inteligjencës, përfshirë çështjet rajonale të zbatimit të ligjit — të gjitha këto të rëndësishme për të inkurajuar dhe lehtësuar reformat mbrojtëse të vetë Kosovës si partnere e NATO-s dhe për forcimin e qëndrueshmërisë së saj ndaj ndikimeve të dëmshme të huaja.

Si do të vlerësonit situatën aktuale politike dhe të sigurisë në Ballkanin Perëndimor?

Robin Brooks: Dua të them, mendoj se, si gjithmonë, rajoni mbetet subjekt i përshkallëzimeve periodike, të panevojshme dhe oportuniste nga një sërë aktorësh. Dhe gjëja më e rëndësishme që Qeveria e Kosovës mund të bëjë është të mbetet në kontakt të ngushtë dhe të komunikojë me të gjithë aleatët dhe partnerët e saj, veçanërisht me Shtetet e Bashkuara, Bashkimin Evropian dhe NATO-n, edhe për vendime të rëndësishme brenda vendit që planifikon të marrë dhe që mund të kenë një efekt destabilizues. Në të njëjtën kohë, Kosova është një vend sovran, që duhet të marrë vendimet e veta në përputhje me kushtetutën e saj. Por si demokraci, duhet t’i zbatojë ato vendime me kujdes, në një mënyrë që respekton të drejtat e të gjithë anëtarëve të popullsisë.

Armatosja e vazhdueshme e Serbisë, por edhe Marrëveshja trepalëshe ndërmjet Kosovës, Shqipërisë dhe Kroacisë në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë. A po shohim një lloj rivaliteti ndërmjet këtyre vendeve në Ballkan?

Robin Brooks: Nuk mendoj se kjo konkurrencë është e re. Mendoj se ka vazhduar për të paktën një dekadë. Dhe gjëja më e rëndësishme që vendet e rajonit mund të bëjnë për të qëndruar të qëndrueshme ndaj ndikimeve të saj është të forcojnë institucionet e tyre demokratike, të mbeten në komunikim të ngushtë dhe të përgjegjshëm ndaj qytetarëve dhe shoqërisë civile, dhe të sigurojnë transparencë të vazhdueshme mbi procesin e vendimmarrjes.

Çfarë rreziqesh shihni për paqëndrueshmëri në rajon në të ardhmen e afërt?

Robin Brooks: Mendoj se situata në Bosnje e Hercegovinë, e cila ka qenë e brishtë për shumë vite, është një situatë që mund të çojë në gabime logjike, të cilat mund të shkaktojnë një përshkallëzim të qëllimshëm të asaj që tani është thjesht tension, për shkak të retorikës secesioniste të disa udhëheqësve dhe ish-udhëheqësve të Republikës Serbe, veçanërisht. Mendoj se çdo ngjarje në ndonjë pjesë të rajonit që mund të çojë në ndonjë lloj konflikti, edhe nëse është i vogël, mund të përhapet lehtë. Pra, mendoj se qoftë situata me Republikën Serbe, qoftë shpërthime të herëpashershme të dhunës midis tifozëve të futbollit nga Bullgaria dhe Maqedonia e Veriut, apo ndonjë shkelje e vogël e kufirit midis Serbisë dhe Kosovës, mund të shkaktojë një konflikt më të gjerë nëse menaxhohet keq. Mendoj se kjo është një arsye tjetër që tregon rëndësinë e transparencës, të komunikimit të vazhdueshëm të qeverisë dhe mbajtjes së aleatëve dhe partnerëve ndërkombëtarë në dijeni. Kjo nënkupton që të qëndrohet në tryezë në dialogun e lehtësuar nga BE-ja, edhe kur është e vështirë, sepse të paktën është një vend ku palët, Serbia dhe Kosova, mund të diskutojnë çështjet midis tyre me një dëshmitar në dhomë. Mendoj se në mënyrë të ngjashme, kjo tregon rëndësinë e rinovimit të përfaqësuesit të lartë në Bosnjë dhe të ndalimit nga Bullgaria të bllokimit të procesit të anëtarësimit të Maqedonisë së Veriut në BE. Të gjitha këto çështje janë të lidhura dhe secila prej tyre mund të kontribuojë ose të pengojë zhvillimin demokratik të vendeve në rajon.

Dhe a e shihni që mund të ketë ndonjë rrezik për rritjen e tensioneve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, veçanërisht pas vitit 2023, kur ndodhi sulmi terrorist në Kosovë në rastin e Banjskës? A mendoni se kjo mund të përsëritet?

Robin Brooks: Rasti i Banjskës na zuri në befasi, dhe mendoj se e zuri në befasi edhe Kosovën, si dhe popullin e Serbisë. Kjo do të thotë se diçka e tillë mund të na befasojë edhe në të ardhmen. Gjërat që do të parandalonin përsëritjen e një ngjarjeje të tillë janë: respektimi i parimeve demokratike dhe i sundimit të ligjit, transparenca në vendimmarrjen e qeverisë, dhe gjithashtu njohja e plotë nga i gjithë Bashkimi Evropian dhe të gjitha shtetet anëtare të tij e sovranitetit të Kosovës, si dhe mbështetja për vendin dhe zhvillimin e tij të vazhdueshëm demokratik. Kjo është vërtet shumë e rëndësishme.

Zonja Robinson, aktualisht po ndodh një luftë. Nga njëra anë janë Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli, dhe nga ana tjetër Irani. Pra kemi këtë luftë në Lindjen e Mesme, e cila tashmë ka shpërthyer edhe në vende të tjera të rajonit. Si po ndikojnë këto në gjeopolitikën globale?

Robin Brooks: Pa dyshim, kjo është të paktën shkelja e dytë e madhe e rendit ndërkombëtar të bazuar në rregulla dhe e parimeve ndërkombëtare të njohura të sovranitetit dhe integritetit territorial që kemi parë gjatë dekadës së fundit. Dhe mendoj se kjo është jo vetëm shqetësuese, por gjithashtu mund të tregojë fillimin e një evolucioni të konsiderueshëm dhe të pakthyeshëm të sistemit ndërkombëtar. Shkencëtarët dhe praktikantët po debatojnë në kohë reale mbi kuptimin e këtij evoluimi dhe mënyrën më të mirë për t’iu përgjigjur. Por kjo padyshim paraqet një mundësi për fuqitë e mesme, veçanërisht ato që kanë marrëdhënie të mira me fqinjët e tyre, institucione demokratike të qëndrueshme dhe vullnet për udhëheqje, që të gjejnë një platformë për politikën e tyre të jashtme të bazuar në vlera dhe të mbështesin njëri-tjetrin në gjetjen e një modeli për një të ardhme më paqësore.

Pra, besoni se këto zhvillime po riformësojnë rendin ndërkombëtar në një mënyrë të konsiderueshme?

Robin Brooks: Po, mendoj që po.

Do të doja të pyesja për marrëdhëniet SHBA – BE tani, veçanërisht pas asaj që ndodhi në Lindjen e Mesme. Kemi parë që BE-ja ka marrë më shumë veprime të tërheqjes në kuptimin që nuk iu bashkua forcave ushtarake të SHBA-së, jo në terren, por nga ajri. Dhe a mendoni se marrëdhënia midis SHBA-së dhe BE-së është tani në një gjendje të mirë, apo jo?

Robin Brooks: Marrëdhënia transatlantike po evoluon gjithashtu paralelisht me evolucionin e sistemit ndërkombëtar që këto shkelje të rendit të mëparshëm të bazuar në rregulla po shkaktojnë. Marrëdhëniet e Shteteve të Bashkuara me aleatët tanë evropianë deri tani, që nga Lufta e Dytë Botërore, janë bazuar në vlera demokratike të përbashkëta dhe në angazhimin për të mbrojtur demokracinë kundër autoritarizmit dhe për të mbrojtur të drejtat e njeriut kudo që ndodhen njerëzit. Pa dyshim, administrata aktuale e SHBA-së ka riafirmuar angazhimin e saj ndaj Nenit 5 të Kartës së NATO-s dhe mbetet e angazhuar me aleatët tanë të NATO-s. Operacionet aktuale në Iran nuk janë një operacion i NATO-s dhe nuk janë të përshtatshme për Nenit 5, sepse nuk u shkaktuan nga një sulm ndaj ndonjërit nga aleatët. Ato janë një operacion ose një luftë që po kryhet nga njëri nga aleatët si përgjigje ndaj dështimit të negociatave mbi programin bërthamor të Iranit. Prandaj, ato nuk janë të përshtatshme për ndërhyrje të NATO-s dhe për këtë arsye aleatët nuk po i bashkohen Shteteve të Bashkuara. Dhe mendoj se kjo do të bëjë që shumë aleatë evropianë të kuptojnë se bashkëpunimi brenda Aleancës ndoshta nuk bazohet më mbi të njëjtat vlera të përbashkëta që mendonim dikur, dhe kjo mund t’i bëjë ata të rishikojnë padyshim propozimin, propozimin e gjatë të Francës për të ndjekur një autonomi strategjike evropiane më të madhe brenda NATO-s ose në mënyrë të veçantë. Mendoj se ky do të jetë një faktor tjetër që do të kontribuojë në ndryshimin e sistemit ndërkombëtar siç e njohim.

Deri tani, a mund të thuhet se marrëdhëniet brenda anëtarëve ose aleatëve të NATO-s nuk janë në një gjendje të mirë?

Robin Brooks: Mendoj se ka diskutime të vazhdueshme midis Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve tanë evropianë dhe midis aleatëve evropianë vetë. Unë nuk jam pjesë e atyre bisedave dhe nuk jam në pozicion të them nëse ato biseda janë pozitive apo negative, por padyshim shoh në media një lloj frustrimi nga ana e aleatëve tanë evropianë për shkak të unilateralizmit të dukshëm me të cilin SHBA-ja ka ndërmarrë luftën në Iran.

A mund të shkojë kjo në anën pozitive ose në avantazh për Kinën, Rusinë dhe në këtë rast për Iranin?

Robin Brooks: Pra, Irani pa dyshim do të bëjë gjithçka që të sigurojë të dalë nga situata aktuale në një pozicion që të mundësojë të pengojë çdo sulm të mëtejshëm. Mendoj se kjo është arsyeja pse po ndjek këtë qasje ndaj hakmarrjes. Ai po përpiqet të rrisë koston në mënyrë që, nëse Shtetet e Bashkuara do të shpallnin “mision i përfunduar” dhe një armëpushim, SHBA-ja të mos mundë të kthehej gjashtë muaj më vonë dhe të fillonte bombardimet përsëri, sepse do të ishte në mënyrë adekuate e penguar dhe do të dinte që kostoja do të ishte tepër e lartë.

Për sa i përket Rusisë dhe Kinës, çdo gjë që ndërpret sistemin ndërkombëtar të bazuar në rregulla, i cili ka përfituar Shtetet e Bashkuara, sigurinë, mbrojtjen dhe prosperitetin e qytetarëve tanë për 80 vitet e fundit, padyshim që çdo gjë e tillë është e dobishme, të paktën në masë të kufizuar, për rivalët tanë strategjikë në atë sistem ndërkombëtar. Nuk e di me siguri nëse situata në Iran vërtet i sjell përfitim Rusisë, sepse kjo po i jep Ukrainës fonde dhe mbështetje shtesë nga vende që tani mbështeten në ekspertizën ukrainase për sistemet e mbrojtjes kundër dronëve, si dhe për sistemet e dronëve. Kjo nuk do të ndikojë vetëm në mënyrën se si zhvillohet situata në Gjirin e Hormuzit dhe në Iran, por gjithashtu do të jetë një faktor vendimtar në fushën e betejës në Ukrainë, pothuajse sigurisht. Kështu që kjo nuk është e favorshme për Rusinë. Dhe nuk mendoj se jam i kualifikuar të flas për Kinën, me të vërtetë.

Duke parë përpara, cilat janë pritshmëritë tuaja për Kosovën, për Kosovën dhe rajonin, në fakt?

Robin Brooks: Mendoj se Kosova është në një pozicion të më të mirë, krahasuar me shumë vende të rajonit dhe madje edhe në Evropë, pasi ka një mazhorancë të qartë në parlament, që do të mundësojë funksionimin e vazhdueshëm të legjislaturës. Është e rëndësishme të vendoset një president, dhe parlamenti do të duhet ta zgjedhë atë president. Mendoj se, siç thashë në fillim të kësaj interviste, institucionet po funksionojnë për ta bërë këtë të mundur. Shpresoj që, në një moment, anëtarët e të gjitha partive në Parlamentin e Kosovës të jenë në gjendje të gjejnë një gjuhë të përbashkët mbi ato çështje që kanë më shumë rëndësi për njerëzit e vendit, për të gjithë qytetarët, dhe të vendosin mënjanë disa nga dallimet e tyre në çështjet më pak të rëndësishme ose ato që mund të presin, në mënyrë që të vendoset një udhëheqës që mund të qeverisë.

A mbetet Kosova ende pjesë e strategjisë globale, apo Shtetet e Bashkuara ende kanë interesa në Kosovë?

Robin Brooks: Interesi i Shteteve të Bashkuara në Kosovë është bazuar në një kombinim faktorësh, por mendoj se faktori më i rëndësishëm është se kur SHBA-ja u përgjigj ndaj luftërave gjenocidale në vitet 1990 në Ballkanin Perëndimor, ne morëm përgjegjësinë për të ndërmjetësuar negociatat që rezultuan në krijimin e një Kosove sovrane. Dhe duke bërë këtë, morëm më pas përgjegjësinë për zhvillimin e mëtejshëm demokratik të këtij vendi. Mendoj se kjo është një përgjegjësi që kemi, dhe shpresoj që do ta vazhdojmë ta mbajmë dhe ta marrim seriozisht. Por, në masën që administrata aktuale, të paktën në mënyrë retorike, prioritizon një politikë të jashtme “America First” që synon të sigurojë pozicionin tonë në Hemisferën Perëndimore, Kosova bëhet një pjesë më pak e rëndësishme e kësaj. Në praktikë, është e paqartë mbi çfarë bazohen politikisht interesat e SHBA-së, dhe prandaj është vërtet e vështirë të thuash se çfarë interesash ka aktualisht kjo administratë në Kosovë. Kështu që, përsëri, do të thosha se gjëja më e rëndësishme që Qeveria e Kosovës dhe populli i Kosovës mund të bëjnë për të siguruar që të mbeten të qëndrueshëm dhe të izoluar nga tronditjet e sistemit ndërkombëtar është të forcojnë institucionet demokratike dhe të sigurojnë që ato të përfaqësojnë gjithë popullin e Kosovës. Sepse sa më e qëndrueshme të jetë Kosova brenda vendit, aq më e aftë do të jetë për t’u përballur me tronditjet e sistemit ndërkombëtar. Dhe nuk e di se çfarë rezervon e ardhmja për interesin e SHBA-së në Kosovë apo mbi çfarë bazohen interesat tona. Dhe kjo ka qenë, e dini, unë kam shërbyer në Ballkan gjatë administratës së parë të Trumpit, dhe nuk e kuptoja atëherë. Edhe sot nuk e kuptoj.

A ndikon kriza globale aktuale në vëmendjen ndërkombëtare ndaj Kosovës?

Robin Brooks: Vëmendja ndërkombëtare ndaj Kosovës ka qenë gjithmonë relativisht e vogël krahasuar me vëmendjen ndaj disa vendeve më të mëdha të rajonit dhe padyshim krahasuar me disa nga akterët më të mëdhenj dhe “spoiler”-at në politikën ndërkombëtare. Prandaj mendoj se në këtë fazë, Kosova do të përfitonte më shumë nga të qëndruarit pa u vënë re dhe nga zhvillimi i institucioneve të saj demokratike në nivel vendor. Sepse sa më shumë vëmendje ndërkombëtare të keni nga fuqitë e mëdha që konkurrojnë për kontroll mbi çështje që nuk kanë lidhje me Kosovën, por që mund të ndikojnë negativisht në Kosovë, aq më shumë do të jenë të ndikuara zhvillimet në vend. Prandaj, do të thosha: qëndroni jashtë radarit ndërkombëtar dhe rregulloni shtëpinë tuaj të brendshme.