Për herë të parë, Brukseli po shqyrton caktimin e datave të synuara për Malin e Zi, Ukrainën, Moldavinë dhe Shqipërinë për të përfunduar fazat kryesore të bisedimeve të pranimit.

BE-ja po zhvillon propozime që do t’u jepnin katër vendeve më të afërta me anëtarësimin në bllok një rrugë të qartë, hap pas hapi drejt anëtarësimit – ndërsa të tjerat mbeten prapa.

Po shqyrtohen “udhërrëfyes” të synuar për Malin e Zi, Ukrainën, Moldavinë dhe Shqipërinë, thanë për Politico dy zyrtarë të lartë të Komisionit Evropian që punojnë në draft propozimet, si pjesë e përpjekjeve për të përshpejtuar procesin dekadash. Atyre iu dha anonimitet për të folur rreth planeve të ndjeshme.

Katër vendet shihen si favorite për t’u bashkuar me BE-në, por ende përballen me përparim të ngadaltë dhe afate kohore të paqarta se kur mund të pranohen zyrtarisht. Ndërsa Brukseli ka mbështetur prej kohësh ofertat e tyre për anëtarësim, udhërrëfyesit shënojnë herën e parë që atyre do t’u jepen garanci se nëse vazhdojnë me reformat thelbësore, do të pranohen – dhe u ofrohen afate kohore treguese për përfundimin e negociatave.

Planet do ta bëjnë më të qartë se çfarë pritet nga secili vend kandidat, tha një nga zyrtarët, si dhe do të krijojnë detyrime për anëtarët aktualë, të cilët duhet të japin miratimin e tyre që procesi të ecë përpara. Planet gjithashtu përcaktojnë data të përafërta se kur grupet e reformave, të njohura si “grupe” negociuese, do të përfundojnë zyrtarisht – momente të rëndësishme në rrugën drejt anëtarësimit.

Presidentja e Komisionit Ursula von der Leyen premtoi mbështetje të synuar për vendet kandidate “që kanë bërë më shumë përparim” gjatë fjalimit të saj për Gjendjen e Unionit në fillim të shtatorit.

Megjithatë, vendet e tjera kandidate në një fazë më të hershme të procesit, si Kosova, Maqedonia e Veriut dhe Bosnja dhe Hercegovina, nuk do t’u ofroheshin plane në këtë fazë, konfirmuan zyrtarët. As Gjeorgjia, Turqia apo Serbia, të cilat kanë parë aplikimet e tyre të ndalen për shkak të shqetësimeve në lidhje me prapambetjen demokratike dhe gjyqësore.

Një zëdhënës i Komisionit konfirmoi se planet e reja “do të ofrojnë një rrugë drejt përfundimit të negociatave të pranimit. Ato do të përcaktojnë një listë të qartë përparësish: afate kohore dhe rezultate për të ndihmuar kandidatët më të përparuar të përfundojnë reformat e nevojshme”.

‘Imperativ gjeopolitik’

Udhëheqësit e BE-së po i drejtohen gjithnjë e më shumë demokracive të tjera pro-tregtare, veçanërisht në fqinjësinë e tyre, mes tensioneve me partnerë si SHBA-të, praktikave armiqësore nga Kina dhe kërcënimeve nga Rusia. Zyrtarët janë të shqetësuar se anëtarësimi në BE zgjat shumë, duke i ekspozuar anëtarët e rinj të mundshëm ndaj zhgënjimit ose presionit nga rivalët për të mos kërkuar anëtarësim.

Ky veprim vjen ndërsa politikat e “para-zgjerimit” të BE-së i nënshtrohen një rishikimi të veçantë. Vendeve kandidate duhet t’u ofrohet një rrugë më e mirë drejt “integrimit gradual” në bllok, besojnë zyrtarët, një rrugë që do të përdorte përfitimet ekonomike dhe aksesin në projekte të përbashkëta për t’i shpërblyer ato për progresin. Ky rishikim politikash, i udhëhequr nga këshilltari i ngushtë i von der Leyen, Alexandre Adam, do t’u paraqitet zyrtarëve të lartë më 6 tetor; është hartuar për t’i mbajtur ata në rrugën drejt BE-së ndërsa aplikimet e tyre zhvillohen.

“Zgjerimi… mbetet një imperativ gjeopolitik. Megjithatë, procesi i anëtarësimit kërkon kohë,” thuhet në një draft-tekst të shqyrtimit mbi zgjerimin, të parë nga POLITICO. “Vendet kandidate duhet të përfundojnë një proces rigoroz të bazuar në merita dhe të zbatojnë reforma të thella e afatgjata. Kjo kohë duhet shfrytëzuar plotësisht në aspektin strategjik, si për ta përgatitur Bashkimin për një anëtarësim më të gjerë, ashtu edhe për të thelluar integrimin gradual në fusha me interes të përbashkët.”

Si pjesë e këtij shqyrtimi, von der Leyen dhe Komisionerja për Zgjerimin, Marta Kos, do të propozojnë ndryshime në funksionimin e brendshëm të bllokut, për të garantuar masa mbrojtëse që parandalojnë anëtarët e rinj të cenojnë politikat kyçe ose të tërhiqen nga angazhimet e tyre. Rishikimet mund të përfshijnë klauzola emergjence dhe periudha tranzicioni përpara se të njihen plotësisht të drejtat e caktuara të anëtarësimit.

“Analizat e politikave tregojnë se Bashkimi mund të përfshijë anëtarë të rinj përmes përshtatjeve të synuara, kryesisht brenda kuadrit ekzistues të Traktatit,” thuhet në draft, duke argumentuar se ligjet themelore të BE-së nuk kanë nevojë të ndryshohen për të adresuar shqetësimet lidhur me zgjerimin.

Kryeqytetet evropiane tregohen të kujdesshme sa i përket pranimit të anëtarëve të rinj – disa prej të cilëve kanë vetëm pak dekada qeverisjeje demokratike – pas regresit të Hungarisë në parimet e shtetit të së drejtës nën udhëheqjen e kryeministrit Viktor Orbán dhe përdorimit të së drejtës së vetos për të bllokuar politika kyçe, si sanksionet ndaj Rusisë dhe mbështetjen për Ukrainën. Mbështetja e anëtarëve aktualë duhet të jetë unanime që vendet kandidate të mund të avancojnë në procesin e anëtarësimit në BE.

Udhëheqësit kombëtarë do të diskutojnë mbi mënyrën dhe ritmin e pranimit të anëtarëve të rinj gjatë një samiti dyditor në Bruksel, që nis më 15 tetor; nga ana tjetër, Komisioni do të kërkojë mbështetjen e tyre politike për të përshpejtuar procesin. Këshilli Evropian do të zhvillojë “një diskutim strategjik mbi zgjerimin dhe reformat e brendshme”, siç tregohet në draft-agjendën e takimit.

Kos i tha POLITICO-s në fillim të këtij muaji se shpreson që ndryshimet e propozuara dhe bisedimet me udhëheqësit do të sjellin një “vjeshtë të zgjerimit”, pas vitesh me progres më të ngadaltë.

Von der Leyen udhëton këtë javë drejt Ballkanit Perëndimor për bisedime me udhëheqësit e Malit të Zi, Shqipërisë, Maqedonisë së Veriut dhe Kosovës. Megjithatë, ajo do ta anashkalojë Bosnjë-Hercegovinën, si dhe Serbinë; të dyja vendet ndodhen në mes të zgjedhjeve kombëtare.