Gjykata e Lartë e Shteteve të Bashkuara vendosi, me shumicë votash, t’i ndalojë presidentit Donald Trump shkarkimin e guvernatores së Rezervës Federale (Fed), Lisa Cook, duke mbrojtur pavarësinë e institucionit më të rëndësishëm bankar në botë nga ajo që u cilësua si një përpjekje e paprecedentë e Shtëpisë së Bardhë.

Me rezultatin 5 vota pro dhe 4 kundër, gjykata bllokoi përpjekjen e Trumpit për t’u bërë presidenti i parë amerikan që shkarkon një anëtar të Bordit të Guvernatorëve të Fed që nga themelimi i institucionit në vitin 1913. Gjatë mandatit të tij të dytë, Trump ka testuar në mënyrë të përsëritur kufijtë e kompetencave presidenciale.

Më 20 shkurt, Gjykata e Lartë kishte marrë një tjetër vendim me pasoja të rëndësishme ekonomike për administratën Trump, duke rrëzuar pjesën më të madhe të tarifave doganore globale që presidenti kishte vendosur.

Në përpjekjen për të larguar Cook, gruan e parë afrikano-amerikane që ka shërbyer si guvernatore e Fed, Trump u mbështet në akuza të pakonfirmuara për mashtrim me kredi hipotekore. Cook argumentoi se këto pretendime ishin vetëm një pretekst për ta shkarkuar, pasi ajo kundërshtonte politikën monetare të presidentit.

Gjykatësit hodhën poshtë kërkesën e Departamentit të Drejtësisë, i cili kërkonte anulimin e urdhrit gjyqësor që ndalonte shkarkimin e saj deri në përfundimin e procesit gjyqësor.

Rëndësia e Fed

Rezerva Federale është banka qendrore më e rëndësishme në botë dhe institucioni që përcakton koston e kreditimit në Shtetet e Bashkuara dhe, në mënyrë të tërthortë, në ekonominë globale. Ajo ka qenë vazhdimisht në shënjestër të kritikave të Trump që nga rikthimi i tij në Shtëpinë e Bardhë, në janar të vitit 2025.

Lisa Cook u emërua në vitin 2022 nga ish-presidenti Joe Biden dhe mandati i saj përfundon në vitin 2038.

Paralelisht me përpjekjet për largimin e Cook, administrata amerikane zhvilloi edhe një hetim penal ndaj ish-kryetarit të Fed, Jerome Powell, i cili ishte emëruar në këtë post nga vetë Trump. Hetimi u mbyll pa pasoja dhe, pas përfundimit të mandatit të Powell në muajin maj, drejtimin e Fed e mori Kevin Warsh, kandidati i propozuar nga presidenti Trump.

Çfarë parashikon ligji?

Kur Fed u krijua në vitin 1913, Kongresi amerikan miratoi Aktin e Rezervës Federale (Federal Reserve Act), i cili synonte të mbronte bankën qendrore nga ndërhyrjet politike.

Ligji parashikon se një president mund të shkarkojë një guvernator të Fed vetëm “për një shkak të bazuar”, por nuk përcakton qartë se cilat janë këto arsye dhe as procedurat që duhet të ndiqen.

Trump njoftoi shkarkimin e Cook më 25 gusht 2025 përmes një letre të publikuar në rrjetet sociale. Si argument ai përmendi pretendimet e drejtorit të atëhershëm të Agjencisë Federale të Financimit të Strehimit (FHFA), Bill Pulte, i emëruar gjithashtu nga Trump, lidhur me kreditë hipotekore që Cook kishte marrë për blerjen e banesave në Ann Arbor, Michigan, dhe Atlanta.

Vendimi i gjykatave

Gjykatësja federale Jia Cobb vendosi se përpjekja për shkarkimin e Cook pa paralajmërim dhe pa një seancë dëgjimore ka shumë gjasa të ketë shkelur të drejtën e saj për një proces të rregullt ligjor, të garantuar nga Amendamenti i Pestë i Kushtetutës amerikane.

Ajo vlerësoi gjithashtu se akuzat ndaj Cook nuk përbënin bazë të mjaftueshme ligjore për shkarkim sipas Aktit të Rezervës Federale, pasi lidhen me ngjarje që kishin ndodhur përpara emërimit të saj në Fed.

Edhe Gjykata Federale e Apelit për Qarkun e Kolumbias refuzoi kërkesën e Trump për të rrëzuar vendimin e Cobb, duke bërë që administrata të ankimojë çështjen në Gjykatën e Lartë.

Në vendimin përfundimtar, Gjykata e Lartë thekson se, megjithëse presidenti ka autoritetin të shkarkojë një zyrtar për “shkaqe të bazuara”, kjo nuk i jep atij të drejtën ta bëjë këtë “për çdo arsye ose pa asnjë arsye”.